Umowa zlecenie jest umową cywilnoprawną regulowaną przez Kodeks cywilny, a nie przez Kodeks pracy, dlatego zleceniobiorcy nie przysługują urlopy pracownicze: wypoczynkowy, na żądanie, okolicznościowy, macierzyński ani ojcowski. Nieobecność zleceniobiorcy nie jest więc „usprawiedliwiona” ani „nieusprawiedliwiona” w rozumieniu prawa pracy — o tym, czy i kiedy może on nie wykonywać zlecenia, decydują postanowienia umowy. Część uprawnień zleceniobiorca może jednak uzyskać z ubezpieczeń społecznych, a od 2026 roku okres zlecenia wlicza się do stażu pracy.
W tym artykule wyjaśniamy, jak wyglądają nieobecności przy umowie zlecenia: czy zleceniobiorca może wziąć wolne, co dzieje się w razie choroby, macierzyństwa i ojcostwa, kiedy przysługuje zasiłek z ZUS oraz jak uregulować przerwy w umowie. Pokazujemy też, jak nieobecności wpływają na rozliczenie godzin i minimalną stawkę godzinową.
W skrócie
Zleceniobiorcy nie przysługują urlopy z Kodeksu pracy — wolne i przerwy wynikają wyłącznie z umowy. W razie choroby zleceniobiorca nie dostaje wynagrodzenia chorobowego, ale może otrzymać zasiłek chorobowy (80%) z ZUS, jeśli przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i minęło 90 dni ubezpieczenia. Przy tym samym ubezpieczeniu przysługuje zasiłek macierzyński. Za godziny niewykonywania zlecenia wynagrodzenie się nie należy, a minimalna stawka w 2026 r. wynosi 31,40 zł za godzinę.
Podstawa prawna
- art. 734–751 KC — umowa zlecenia, osobiste wykonanie, wypowiedzenie
- art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych — dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i obowiązkowe wypadkowe zleceniobiorcy
- art. 4 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy zasiłkowej — 90 dni ubezpieczenia i zasiłek 80%
- art. 8a–8b ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę — minimalna stawka godzinowa i potwierdzanie liczby godzin
- art. 302¹ KP — wliczanie okresów zlecenia do stażu pracy od 2026 r.
Stan prawny na: 12 października 2026 r.
Czy do umowy zlecenia stosuje się Kodeks pracy?
Nie. Umowa zlecenia to umowa o świadczenie usług z art. 734 i art. 750 Kodeksu cywilnego. Zleceniobiorca nie pozostaje w stosunku pracy, nie podlega poleceniom przełożonego w takim zakresie jak pracownik i nie obowiązują go normy czasu pracy. Przepisy KP o urlopach, zwolnieniach od pracy i usprawiedliwianiu nieobecności dotyczą wyłącznie pracowników.
Od tej zasady są nieliczne wyjątki wprowadzone ustawami szczególnymi: minimalna stawka godzinowa i obowiązek potwierdzania liczby godzin (ustawa o minimalnym wynagrodzeniu), obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków pracy (art. 304 KP) oraz wliczanie okresu zlecenia do stażu pracy (art. 302¹ KP). Jeśli jednak umowa ma cechy stosunku pracy, np. stałe godziny i podporządkowanie, Państwowa Inspekcja Pracy może od 8 lipca 2026 roku stwierdzić istnienie stosunku pracy decyzją. Więcej o tym piszemy w tekście o tym, kiedy PIP uzna umowę cywilnoprawną za etat.
Czy zleceniobiorcy przysługuje urlop?
Zleceniobiorcy nie przysługuje urlop wypoczynkowy, urlop na żądanie, urlop okolicznościowy ani urlop bezpłatny w rozumieniu Kodeksu pracy. Nie ma też prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Strony mogą jednak dowolnie uregulować przerwy w wykonywaniu zlecenia, bo umowa jest oparta na zasadzie swobody umów (art. 353¹ KC).
| Sytuacja | Pracownik (umowa o pracę) | Zleceniobiorca |
|---|---|---|
| Urlop wypoczynkowy | 20 lub 26 dni, płatny | tylko jeśli przewiduje go umowa |
| Choroba | wynagrodzenie chorobowe, potem zasiłek | zasiłek chorobowy tylko przy dobrowolnym ubezpieczeniu |
| Narodziny dziecka | urlop macierzyński, ojcowski, rodzicielski | zasiłek macierzyński przy dobrowolnym ubezpieczeniu |
| Ślub, pogrzeb | 2 albo 1 dzień płatnego zwolnienia | brak uprawnienia, chyba że wynika z umowy |
| Opieka nad dzieckiem | 2 dni albo 16 godzin (art. 188 KP) | zasiłek opiekuńczy przy dobrowolnym ubezpieczeniu |
W praktyce warto wpisać do umowy, jak zleceniobiorca zgłasza przerwę, z jakim wyprzedzeniem i czy w tym czasie może wskazać zastępcę. Zgodnie z art. 738 § 1 KC zleceniobiorca może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy wynika to z umowy, zwyczaju albo gdy zmuszają go do tego okoliczności. Płatne „dni wolne” na zleceniu są dopuszczalne, ale ich przyznawanie na zasadach identycznych jak urlop pracowniczy może wskazywać, że umowa jest faktycznie umową o pracę.
Choroba zleceniobiorcy i zasiłek chorobowy
Zleceniobiorca nie otrzymuje wynagrodzenia chorobowego z art. 92 KP, bo to świadczenie przysługuje tylko pracownikom. Może natomiast dostać zasiłek chorobowy z ZUS, jeśli podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Dla zleceniobiorców jest ono dobrowolne (art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) — zleceniodawca zgłasza je na wniosek zleceniobiorcy razem z obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.
Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po 90 dniach nieprzerwanego dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej). Do tego okresu wlicza się wcześniejsze okresy ubezpieczenia, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni. Zasiłek wynosi 80% podstawy wymiaru, a 100% m.in. w okresie ciąży i przy niezdolności spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy (art. 11 ustawy zasiłkowej). ZUS wypłaca go od pierwszego dnia niezdolności do pracy.
Zleceniobiorca, który nie przystąpił do ubezpieczenia chorobowego, za czas choroby nie otrzymuje żadnego świadczenia. Zleceniodawca nie płaci mu też za niewykonane godziny, chyba że umowa przewiduje inaczej. Zleceniobiorca podlega natomiast obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, jeśli podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 12 ust. 1), więc wypadek przy wykonywaniu zlecenia daje prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.
Macierzyństwo i ojcostwo na umowie zlecenia
Urlopy macierzyński, rodzicielski i ojcowski są instytucjami Kodeksu pracy, więc zleceniobiorca z nich nie korzysta. Jeśli jednak w dniu porodu podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, przysługuje mu zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi tych urlopów. Zasiłek wynosi 100% podstawy za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i ojcowskiemu oraz 70% za okres rodzicielskiego, albo 81,5% przy wniosku złożonym do 21 dni po porodzie.
W czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego zleceniobiorczyni nie powinna wykonywać zlecenia, bo zasiłek przysługuje za okres sprawowania opieki nad dzieckiem. Umowa nie wygasa jednak z mocy prawa i nie jest chroniona przed wypowiedzeniem tak jak umowa o pracę, dlatego strony powinny uzgodnić zawieszenie lub zakończenie współpracy. Zasady zasiłku i urlopów opisujemy w artykule o urlopie macierzyńskim i ojcowskim.
Jak nieobecności wpływają na rozliczenie zlecenia?
Przy umowie zlecenia rozliczanej godzinowo zleceniobiorcy należy się wynagrodzenie co najmniej w wysokości minimalnej stawki godzinowej — w 2026 roku 31,40 zł, a od 1 stycznia 2027 roku 32,30 zł. Strony potwierdzają liczbę godzin wykonywania zlecenia w sposób określony w umowie, a gdy umowa tego nie określa — zleceniobiorca przedkłada informację o liczbie godzin w formie pisemnej, elektronicznej lub dokumentowej (art. 8b ustawy o minimalnym wynagrodzeniu). Godziny nieobecności po prostu nie wchodzą do rozliczenia.
Wypłata wynagrodzenia przy umowie zawartej na okres dłuższy niż miesiąc musi następować co najmniej raz w miesiącu (art. 8a ust. 6). Zaniżenie wypłaty poniżej minimalnej stawki jest wykroczeniem z art. 8e ustawy o minimalnym wynagrodzeniu. Nowelizacja z 2026 r. podniosła grzywny w Kodeksie pracy, ale tego przepisu nie zmieniła, więc grozi za nie grzywna jak wcześniej: od 1 000 do 30 000 zł. Obowiązki zleceniodawcy w zakresie ewidencji opisujemy w artykule o ewidencji godzin na umowie zlecenia, a elektroniczna ewidencja czasu pracy pozwala zbierać godziny zleceniobiorców w ten sam sposób co godziny pracowników.
Wypowiedzenie zlecenia w razie długiej nieobecności
Art. 746 KC pozwala każdej stronie wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. Przy zleceniu odpłatnym zleceniodawca zwraca zleceniobiorcy wydatki i płaci część wynagrodzenia odpowiadającą dotychczasowym czynnościom, a strona wypowiadająca bez ważnego powodu odpowiada za szkodę. Przepisy nie przewidują ochrony zleceniobiorcy w czasie choroby czy ciąży, ale umowa może przewidywać okres wypowiedzenia lub inne zabezpieczenia.
Od 2026 roku okres wykonywania zlecenia, za który opłacano składki emerytalne i rentowe, wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 302¹ KP). Nie oznacza to, że zleceniobiorca nabywa w trakcie zlecenia prawa pracownicze, ale ma znaczenie, gdy zostanie zatrudniony na umowę o pracę — np. dla wymiaru urlopu. Szczegóły opisujemy w tekście o wliczaniu zlecenia i działalności do stażu pracy.
Podsumowanie
Przy umowie zlecenia nie ma urlopów pracowniczych ani usprawiedliwiania nieobecności według Kodeksu pracy. Przerwy w wykonywaniu zlecenia reguluje umowa, a ochronę finansową w razie choroby i macierzyństwa daje tylko dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
- Wpisz do umowy zasady zgłaszania przerw i ewentualnego zastępstwa.
- Poinformuj zleceniobiorcę o możliwości przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i 90-dniowym okresie wyczekiwania.
- Rozliczaj tylko potwierdzone godziny i pilnuj minimalnej stawki 31,40 zł (od 2027 r. 32,30 zł).