Urlop wypoczynkowy to coroczny, nieprzerwany i płatny urlop, którego pracownik nie może się zrzec. Wymiar wynosi 20 dni przy stażu krótszym niż 10 lat i 26 dni przy stażu co najmniej 10-letnim. Zaległy urlop trzeba wykorzystać do 30 września następnego roku.
Czym jest urlop wypoczynkowy?
Urlop wypoczynkowy ma cztery cechy, których nie da się zmienić umową: jest coroczny, nieprzerwany, płatny i niezbywalny. Ostatnia z nich zaskakuje najczęściej — nawet zgodna wola obu stron nie pozwala zamienić urlopu na dodatkowe wynagrodzenie, dopóki trwa zatrudnienie.
Wymiar zależy od stażu pracy, ale staż liczy się szerzej niż samo zatrudnienie. Do dziesięcioletniego progu wlicza się okresy nauki, i to ryczałtowo: ukończone studia wyższe dodają osiem lat niezależnie od tego, jak długo trwały. Absolwent studiów magisterskich z dwuletnim doświadczeniem ma więc już dziesięcioletni staż urlopowy i prawo do 26 dni.
„Nieprzerwany" nie oznacza, że urlop trzeba wybrać jednorazowo. Podział jest dopuszczalny na wniosek pracownika, ale co najmniej jedna część powinna obejmować nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych — wliczając weekendy i święta, nie tylko dni robocze.
Praktyczny problem dotyczy zwykle terminu. Urlop należy wykorzystać w roku nabycia prawa, a resztę do 30 września roku następnego. Pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop bez jego zgody, co potwierdza orzecznictwo — obowiązek udzielenia urlopu spoczywa bowiem na pracodawcy, nie na pracowniku.
Podstawa prawna
art. 152 § 1Kodeks pracyUrlop wypoczynkowy jest coroczny, nieprzerwany i płatny. Pracownik nie może się go zrzec ani zamienić na pieniądze w trakcie trwania stosunku pracy.
Zobacz w ISAP
art. 154 § 1Kodeks pracyWymiar urlopu wynosi 20 dni przy zatrudnieniu krótszym niż 10 lat i 26 dni przy zatrudnieniu co najmniej 10 lat. Do stażu wlicza się także okresy nauki.
Zobacz w ISAP
art. 161Kodeks pracyPracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo.
Zobacz w ISAP
art. 168Kodeks pracyUrlopu niewykorzystanego w ustalonym terminie należy udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Wyjątkiem jest urlop na żądanie.
Zobacz w ISAP
Stan prawny na 3 sierpnia 2026
Wymiar i terminy urlopu wypoczynkowego
Sytuacja
Wartość
Podstawa
Staż krótszy niż 10 lat
20 dni
art. 154 § 1 pkt 1 k.p.
Staż co najmniej 10 lat
26 dni
art. 154 § 1 pkt 2 k.p.
Termin wykorzystania urlopu bieżącego
rok kalendarzowy nabycia prawa
art. 161 k.p.
Termin wykorzystania urlopu zaległego
do 30 września następnego roku
art. 168 k.p.
Jak to wygląda w praktyce
Pracownica z 12-letnim stażem ma 26 dni urlopu za 2025 rok. Do końca roku wykorzystała 18 dni, zostało 8.
Termin graniczny: pozostałe 8 dni musi wykorzystać do 30 września 2026.
Po tej dacie: urlop nie przepada, ale pracodawca narusza art. 168 k.p. i naraża się na karę grzywny.
Częste nieporozumienie dotyczy przedawnienia. Roszczenie o urlop przedawnia się po trzech latach, licząc od końca roku, w którym pracownik nabył prawo — 30 września to termin udzielenia, nie moment utraty uprawnienia.
Drugi błąd to „wypłacenie" urlopu zamiast jego udzielenia. Ekwiwalent pieniężny przysługuje wyłącznie przy rozwiązaniu stosunku pracy. W trakcie zatrudnienia porozumienie o wypłacie zamiast wolnego jest nieważne, bo prawa do urlopu nie można się zrzec.
Sprawdź, ile urlopu przysługuje pracownikowi
Kalkulator liczy wymiar 20 lub 26 dni z uwzględnieniem stażu, wykształcenia i niepełnego etatu — także przy zatrudnieniu w trakcie roku.
20 dni przy stażu krótszym niż 10 lat i 26 dni przy stażu co najmniej 10-letnim. Do stażu wlicza się poprzednie zatrudnienie oraz okresy nauki — ukończone studia wyższe dodają osiem lat.
Do 30 września następnego roku kalendarzowego. Urlop niewykorzystany po tej dacie nie przepada, ale pracodawca narusza art. 168 Kodeksu pracy. Termin nie dotyczy urlopu na żądanie.
Tylko przy rozwiązaniu lub wygaśnięciu stosunku pracy. W trakcie zatrudnienia wypłata zamiast wolnego jest niedopuszczalna, bo pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu — porozumienie w tej sprawie byłoby nieważne.
Tak. Obowiązek udzielenia urlopu w terminie spoczywa na pracodawcy, więc może on wyznaczyć termin wykorzystania zaległych dni jednostronnie. Potwierdza to utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego.
Tak, na wniosek pracownika. Co najmniej jedna część powinna jednak obejmować nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych — liczonych łącznie z weekendami i świętami, a nie wyłącznie dni roboczych.
Proporcjonalnie do okresu przepracowanego u danego pracodawcy. Niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Łączny wymiar u wszystkich pracodawców w danym roku nie może przekroczyć 20 albo 26 dni.
Nie. Roszczenie o urlop przedawnia się po trzech latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym pracownik nabył do niego prawo. 30 września to termin udzielenia urlopu, a nie data utraty uprawnienia.
Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, czyli tzw. dyscyplinarka, to najtrudniejszy krok, na jaki może zdecydować się pracodawca. Kiedy dokładnie można zastosować art. 52 Kodeksu pracy i jak przeprowadzić tę procedurę bezbłędnie, by uniknąć kosztownych procesów przed sądem pracy? Zapraszamy do lektury naszego kompleksowego przewodnika dla działów HR i menedżerów.
Pełny etat to 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu, ale miesięczny wymiar zmienia się co miesiąc. Sprawdź, ile godzin daje 3/4, 1/2, 1/4 i 7/8 etatu oraz jak liczyć wymiar przy niepełnym wymiarze czasu pracy.
Pełne wyliczenie kosztu etatu: składki pracodawcy, część etatu, umowa zlecenia, koszty ukryte i zwolnienia z Funduszu Pracy, których wielu firm nie wykorzystuje.
Katarzyna Grzązek
