Kodeks pracy to podstawowa ustawa regulująca prawa i obowiązki pracowników oraz pracodawców w Polsce. Obowiązuje od 1975 roku i obejmuje między innymi nawiązywanie i rozwiązywanie stosunku pracy, czas pracy, wynagrodzenia, urlopy oraz bezpieczeństwo i higienę pracy.
Kodeks pracy to ustawa z 26 czerwca 1974 roku, obowiązująca od 1 stycznia 1975 roku. Reguluje prawa i obowiązki stron stosunku pracy, obejmując nawiązywanie i rozwiązywanie zatrudnienia, czas pracy, wynagrodzenia, urlopy, uprawnienia rodzicielskie oraz bezpieczeństwo i higienę pracy.
Zakres stosowania wyznacza istnienie stosunku pracy. Umowy cywilnoprawne pozostają poza Kodeksem, chyba że warunki wykonywania pracy odpowiadają definicji z art. 22 — wtedy przepisy stosuje się niezależnie od nazwy dokumentu.
Kodeks nie wyczerpuje prawa pracy. Jego źródłami są także układy zbiorowe pracy, porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty, a wiele zagadnień regulują ustawy szczególne: o zwolnieniach grupowych, o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych czy o Państwowej Inspekcji Pracy.
Kluczową regułą jest zasada uprzywilejowania pracownika. Postanowienia umów i aktów wewnątrzzakładowych nie mogą być mniej korzystne niż przepisy prawa pracy — takie zapisy są nieważne, a w ich miejsce wchodzą przepisy ustawowe. Korzystniejsze uregulowania pozostają natomiast w mocy.
Stan prawny na 3 sierpnia 2026
| Dział | Zakres | Przykładowe artykuły |
|---|---|---|
| Pierwszy | przepisy ogólne, zasady prawa pracy | art. 1–21 |
| Drugi | stosunek pracy | art. 22–77 |
| Trzeci | wynagrodzenie i inne świadczenia | art. 77¹–93 |
| Czwarty | obowiązki stron | art. 94–113 |
| Szósty | czas pracy | art. 128–151 |
| Siódmy | urlopy wypoczynkowe | art. 152–175 |
| Ósmy | uprawnienia związane z rodzicielstwem | art. 176–189 |
| Dziesiąty | bezpieczeństwo i higiena pracy | art. 207–237 |
Umowa o pracę przewiduje 15 dni urlopu wypoczynkowego dla pracownika z 12-letnim stażem.
Zapis umowy: mniej korzystny niż ustawowe 26 dni.
Skutek: postanowienie nieważne — w jego miejsce stosuje się art. 154 § 1 k.p.
Zasada uprzywilejowania pracownika działa jednokierunkowo. Umowa może przyznać więcej niż Kodeks, ale nigdy mniej — zapisy mniej korzystne zastępuje się przepisami ustawowymi z mocy prawa.
Kodeks nie jest jedynym źródłem prawa pracy. Obok niego obowiązują układy zbiorowe, regulaminy pracy i wynagradzania oraz liczne ustawy szczególne, na przykład o zwolnieniach grupowych czy o ZFŚS.
Od 1 stycznia 1975 roku. Ustawa została uchwalona 26 czerwca 1974 roku i od tego czasu była wielokrotnie nowelizowana, ostatnio w zakresie pracy zdalnej i uprawnień rodzicielskich.
Osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy. Umowy cywilnoprawne pozostają poza jego zakresem, chyba że warunki wykonywania pracy odpowiadają definicji stosunku pracy z art. 22.
Nie. Postanowienia mniej korzystne dla pracownika są nieważne, a w ich miejsce stosuje się przepisy Kodeksu. Korzystniejsze uregulowania pozostają natomiast w mocy.
Między innymi przepisy ogólne, stosunek pracy, wynagrodzenie, obowiązki stron, czas pracy, urlopy wypoczynkowe, uprawnienia rodzicielskie oraz bezpieczeństwo i higienę pracy.
Nie. Źródłami są także układy zbiorowe pracy, porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty oraz ustawy szczególne, na przykład o zwolnieniach grupowych czy o ZFŚS.
W Internetowym Systemie Aktów Prawnych Sejmu, gdzie publikowany jest ujednolicony tekst wraz z historią zmian. To źródło rozstrzygające przy sporach o brzmienie przepisu.
Państwowa Inspekcja Pracy. Sprawuje nadzór nad przestrzeganiem prawa pracy, w tym przepisów BHP i legalności zatrudnienia, oraz może nakładać kary za naruszenia.
Szymon Mojsak
Kiedy dyżur wlicza się do czasu pracy, jak go rekompensować i co dokładnie musi znaleźć się w karcie ewidencji czasu pracy. Zasady z art. 151(5) KP.
Czytaj dalej →
Szymon Mojsak
Plan urlopów na 2027 rok obowiązuje tylko część firm. Sprawdź, kto musi go tworzyć, do kiedy, co w nim umieścić i jak uniknąć grzywny do 60 000 zł.
Czytaj dalej →
Katarzyna Grzązek
Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, czyli tzw. dyscyplinarka, to najtrudniejszy krok, na jaki może zdecydować się pracodawca. Kiedy dokładnie można zastosować art. 52 Kodeksu pracy i jak przeprowadzić tę procedurę bezbłędnie, by uniknąć kosztownych procesów przed sądem pracy? Zapraszamy do lektury naszego kompleksowego przewodnika dla działów HR i menedżerów.
Czytaj dalej →
Katarzyna Grzązek
Dyskryminacja w pracy to poważne naruszenie praw pracowniczych, które negatywnie wpływa na atmosferę i efektywność całego zespołu. Zrozumienie jej rodzajów, obowiązków pracodawcy oraz różnic między nierównym traktowaniem a mobbingiem jest kluczem do budowy bezpiecznego i sprawiedliwego miejsca pracy. Poznaj najważniejsze przepisy oraz procedury, które pozwalają skutecznie eliminować te zjawiska z organizacji.
Czytaj dalej →
Katarzyna Grzązek
Czy wiek w CV decyduje o zaproszeniu na rozmowę kwalifikacyjną? Statystyki pokazują, że dojrzałe talenty wciąż zmagają się z niewidzialną barierą. Z naszego najnowszego artykułu dowiesz się, czym dokładnie jest ageizm w miejscu pracy, dlaczego zwalnianie pracownika z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego to poważny błąd prawny oraz jak globalni liderzy, tacy jak BMW czy BNP Paribas, przekuli różnorodność wiekową w realny wzrost produktywności. Odkryj, jak skutecznie wdrożyć zarządzanie wiekiem w swojej organizacji i zatrzymać unikalne know-how.
Czytaj dalej →