Kodeks Pracy

W skrócie

Kodeks pracy to podstawowa ustawa regulująca prawa i obowiązki pracowników oraz pracodawców w Polsce. Obowiązuje od 1975 roku i obejmuje między innymi nawiązywanie i rozwiązywanie stosunku pracy, czas pracy, wynagrodzenia, urlopy oraz bezpieczeństwo i higienę pracy.

Czym jest Kodeks pracy?

Kodeks pracy to ustawa z 26 czerwca 1974 roku, obowiązująca od 1 stycznia 1975 roku. Reguluje prawa i obowiązki stron stosunku pracy, obejmując nawiązywanie i rozwiązywanie zatrudnienia, czas pracy, wynagrodzenia, urlopy, uprawnienia rodzicielskie oraz bezpieczeństwo i higienę pracy.

Zakres stosowania wyznacza istnienie stosunku pracy. Umowy cywilnoprawne pozostają poza Kodeksem, chyba że warunki wykonywania pracy odpowiadają definicji z art. 22 — wtedy przepisy stosuje się niezależnie od nazwy dokumentu.

Kodeks nie wyczerpuje prawa pracy. Jego źródłami są także układy zbiorowe pracy, porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty, a wiele zagadnień regulują ustawy szczególne: o zwolnieniach grupowych, o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych czy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Kluczową regułą jest zasada uprzywilejowania pracownika. Postanowienia umów i aktów wewnątrzzakładowych nie mogą być mniej korzystne niż przepisy prawa pracy — takie zapisy są nieważne, a w ich miejsce wchodzą przepisy ustawowe. Korzystniejsze uregulowania pozostają natomiast w mocy.

Podstawa prawna

  • art. 1 Kodeks pracy Kodeks pracy określa prawa i obowiązki objęte stosunkiem pracy — zakres zastosowania wyznacza istnienie stosunku pracy, a nie forma dokumentu. Zobacz w ISAP
  • art. 9 § 1 Kodeks pracy Źródłami prawa pracy są także układy zbiorowe, regulaminy i statuty określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Zobacz w ISAP
  • art. 18 § 1 Kodeks pracy Postanowienia umów o pracę nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy — w ich miejsce stosuje się przepisy Kodeksu. Zobacz w ISAP
  • art. 22 § 1 Kodeks pracy Definicja stosunku pracy wyznacza granicę stosowania Kodeksu wobec umów cywilnoprawnych. Zobacz pełny przepis

Stan prawny na 3 sierpnia 2026

Struktura Kodeksu pracy

DziałZakresPrzykładowe artykuły
Pierwszyprzepisy ogólne, zasady prawa pracyart. 1–21
Drugistosunek pracyart. 22–77
Trzeciwynagrodzenie i inne świadczeniaart. 77¹–93
Czwartyobowiązki stronart. 94–113
Szóstyczas pracyart. 128–151
Siódmyurlopy wypoczynkoweart. 152–175
Ósmyuprawnienia związane z rodzicielstwemart. 176–189
Dziesiątybezpieczeństwo i higiena pracyart. 207–237

Jak to wygląda w praktyce

Umowa o pracę przewiduje 15 dni urlopu wypoczynkowego dla pracownika z 12-letnim stażem.

Zapis umowy: mniej korzystny niż ustawowe 26 dni.

Skutek: postanowienie nieważne — w jego miejsce stosuje się art. 154 § 1 k.p.

Zasada uprzywilejowania pracownika działa jednokierunkowo. Umowa może przyznać więcej niż Kodeks, ale nigdy mniej — zapisy mniej korzystne zastępuje się przepisami ustawowymi z mocy prawa.

Kodeks nie jest jedynym źródłem prawa pracy. Obok niego obowiązują układy zbiorowe, regulaminy pracy i wynagradzania oraz liczne ustawy szczególne, na przykład o zwolnieniach grupowych czy o ZFŚS.

Najczęściej zadawane pytania

Od 1 stycznia 1975 roku. Ustawa została uchwalona 26 czerwca 1974 roku i od tego czasu była wielokrotnie nowelizowana, ostatnio w zakresie pracy zdalnej i uprawnień rodzicielskich.

Osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy. Umowy cywilnoprawne pozostają poza jego zakresem, chyba że warunki wykonywania pracy odpowiadają definicji stosunku pracy z art. 22.

Nie. Postanowienia mniej korzystne dla pracownika są nieważne, a w ich miejsce stosuje się przepisy Kodeksu. Korzystniejsze uregulowania pozostają natomiast w mocy.

Między innymi przepisy ogólne, stosunek pracy, wynagrodzenie, obowiązki stron, czas pracy, urlopy wypoczynkowe, uprawnienia rodzicielskie oraz bezpieczeństwo i higienę pracy.

Nie. Źródłami są także układy zbiorowe pracy, porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty oraz ustawy szczególne, na przykład o zwolnieniach grupowych czy o ZFŚS.

W Internetowym Systemie Aktów Prawnych Sejmu, gdzie publikowany jest ujednolicony tekst wraz z historią zmian. To źródło rozstrzygające przy sporach o brzmienie przepisu.

Państwowa Inspekcja Pracy. Sprawuje nadzór nad przestrzeganiem prawa pracy, w tym przepisów BHP i legalności zatrudnienia, oraz może nakładać kary za naruszenia.

Powiązane pojęcia

Przejdź do pełnej listy pojęć