Urlop bezpłatny to przerwa w świadczeniu pracy udzielana na wniosek pracownika, za którą nie przysługuje wynagrodzenie. Okresu tego nie wlicza się do stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Przy urlopie dłuższym niż 3 miesiące strony mogą przewidzieć odwołanie pracownika.
Urlop bezpłatny zawiesza podstawowe obowiązki obu stron: pracownik nie świadczy pracy, pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia. Stosunek pracy trwa nadal, ale jego treść pozostaje w uśpieniu.
Udzielenie wymaga wniosku pracownika w postaci papierowej lub elektronicznej. Pracodawca może odmówić bez podania przyczyny, natomiast nie wolno mu skierować pracownika na taki urlop z własnej inicjatywy — praktyka „wysyłania na bezpłatny" w okresie mniejszej liczby zleceń jest bezprawna, a właściwym rozwiązaniem jest wtedy wynagrodzenie przestojowe.
Najważniejszym skutkiem jest wyłączenie okresu urlopu ze stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Dotyczy to wymiaru urlopu wypoczynkowego, długości okresu wypowiedzenia oraz nagrody jubileuszowej. Prawo do ubezpieczenia zdrowotnego wygasa natomiast po trzydziestu dniach.
Przy urlopach dłuższych niż trzy miesiące strony mogą zastrzec możliwość odwołania pracownika z ważnych przyczyn. Zastrzeżenie musi zostać uzgodnione przy udzielaniu urlopu — nie da się go wprowadzić jednostronnie w trakcie jego trwania.
Stan prawny na 3 sierpnia 2026
| Zagadnienie | Skutek | Podstawa |
|---|---|---|
| Wynagrodzenie | nie przysługuje | art. 174 § 1 k.p. |
| Wliczanie do stażu pracowniczego | nie | art. 174 § 2 k.p. |
| Ubezpieczenie zdrowotne | wygasa po 30 dniach | przepisy o świadczeniach zdrowotnych |
| Odwołanie pracownika | możliwe przy urlopie ponad 3 miesiące | art. 174 § 3 k.p. |
| Wniosek pracownika | wymagany, pisemnie lub elektronicznie | art. 174 § 1 k.p. |
Pracownik z 26-dniowym limitem urlopu korzysta z 3 miesięcy urlopu bezpłatnego w trakcie roku.
Skutek dla urlopu wypoczynkowego: wymiar obniża się proporcjonalnie o 3/12, czyli o 6,5 dnia (zaokrąglone w górę do 7).
Ubezpieczenie zdrowotne: wygasa po 30 dniach urlopu.
Wyłączenie z uprawnień pracowniczych ma szeroki zasięg: okres urlopu bezpłatnego nie liczy się do wymiaru urlopu wypoczynkowego, do stażu decydującego o długości wypowiedzenia ani do nagrody jubileuszowej.
Pracodawca nie ma obowiązku udzielenia urlopu bezpłatnego i nie musi uzasadniać odmowy. Nie może natomiast wysłać pracownika na taki urlop jednostronnie — bez wniosku pracownika udzielenie go jest bezskuteczne.
Nie. Udzielenie zależy od decyzji pracodawcy, który może odmówić bez uzasadnienia. Wyjątkiem są sytuacje szczególne wskazane w przepisach odrębnych, na przykład urlop na czas pełnienia funkcji związkowej.
Nie. Okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze — ani do wymiaru urlopu wypoczynkowego, ani do długości okresu wypowiedzenia.
Nie. Urlopu bezpłatnego udziela się wyłącznie na wniosek pracownika. Jednostronne skierowanie jest bezskuteczne — przy braku pracy właściwym rozwiązaniem jest wynagrodzenie przestojowe.
Prawo do świadczeń wygasa po 30 dniach urlopu bezpłatnego. Pracownik może w tym czasie zgłosić się do ubezpieczenia dobrowolnego albo skorzystać z ubezpieczenia członka rodziny.
Tak, proporcjonalnie do okresu trwania, jeżeli trwa co najmniej miesiąc. Za każdy pełny miesiąc urlopu bezpłatnego wymiar urlopu wypoczynkowego obniża się o jedną dwunastą.
Tylko gdy urlop jest dłuższy niż 3 miesiące i strony przewidziały taką możliwość przy jego udzielaniu. Odwołanie musi wynikać z ważnych przyczyn, a zastrzeżenia nie da się wprowadzić później.
Tak, o ile nie narusza to zakazu konkurencji ani obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy. Urlop bezpłatny bywa zresztą udzielany właśnie w celu podjęcia pracy u innego pracodawcy.
Szymon Mojsak
Plan urlopów na 2027 rok obowiązuje tylko część firm. Sprawdź, kto musi go tworzyć, do kiedy, co w nim umieścić i jak uniknąć grzywny do 60 000 zł.
Czytaj dalej →
Katarzyna Grzązek
Sprawdź zmiany w Kodeksie pracy od 27 stycznia 2026! Dowiedz się, jak stosować postać elektroniczną (e-mail) i poznaj nowe terminy wypłaty ekwiwalentu za urlop.
Czytaj dalej →
Sandra Nowak
Ile wynosi kuroniówka w 2025/2026? Sprawdź aktualne kwoty netto i brutto. Poznaj warunki przyznania zasiłku dla bezrobotnych i dowiedz się, co Ci przysługuje.
Czytaj dalej →
Sandra Nowak
Zastanawiasz się, w jakich sytuacjach możesz utracić prawo do urlopu? Przeczytaj nasz artykuł, aby poznać kluczowe informacje dotyczące obowiązków pracowników i pracodawców związanych z tym ważnym zagadnieniem.
Czytaj dalej →
Sandra Nowak
Dowiedz się, czym różnią się urlop bezpłatny od zwolnienia ze świadczenia pracy. Praktyczne porady, korzyści i konsekwencje dla pracowników oraz pracodawców według polskiego prawa pracy.
Czytaj dalej →