Przepisy

Umowa zlecenie a L4 i ubezpieczenie zdrowotne – kiedy jest zasiłek?

Zleceniobiorca, który zachoruje, dostaje od lekarza zwolnienie tak samo jak pracownik. Pieniądze za czas choroby otrzyma jednak nie zawsze. Decydują o tym dwa różne ubezpieczenia. Ubezpieczenie zdrowotne jest przy umowie zlecenia obowiązkowe i daje dostęp do leczenia w ramach NFZ. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Dopiero ono daje prawo do zasiłku, i to po 90 dniach.

Poniżej znajdziesz zestawienie ubezpieczeń zleceniobiorcy, sytuacje, w których z umowy nie płaci się żadnych składek, oraz zasady przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego. Dalsza część pokazuje, jak liczy się zasiłek, kto go wypłaca i co zleceniodawca musi zrobić po otrzymaniu e-ZLA. Ogólne zasady przerw, urlopów i macierzyństwa na zleceniu opisuje osobny wpis o nieobecnościach na umowie zlecenia, a ten tekst dotyczy wyłącznie choroby i ubezpieczeń.

W skrócie

Zleceniobiorca obowiązkowo podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach), a chorobowemu tylko na swój wniosek (art. 11 ust. 2 ustawy systemowej). Zasiłek chorobowy przysługuje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego i wynosi 80% podstawy (art. 4 i art. 11 ustawy zasiłkowej). Bez ubezpieczenia chorobowego L4 nie daje żadnych pieniędzy.

Jakim ubezpieczeniom podlega zleceniobiorca?

Osoba wykonująca umowę zlecenia jest w przepisach o ubezpieczeniach społecznych nazywana zleceniobiorcą i co do zasady podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej). Obowiązkowe jest też wtedy ubezpieczenie wypadkowe (art. 12 ust. 1). Chorobowe jest dobrowolne, na wniosek (art. 11 ust. 2). Ubezpieczenie zdrowotne reguluje inna ustawa. Nie daje ono prawa do zasiłku.

UbezpieczenieZleceniobiorcaPrzepis
Emerytalne i rentoweobowiązkowe (z wyjątkami opisanymi niżej)art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej
Wypadkoweobowiązkowe, jeśli podlega emerytalnemu i rentowymart. 12 ust. 1 ustawy systemowej
Chorobowedobrowolne, na wniosekart. 11 ust. 2 ustawy systemowej
Zdrowotneobowiązkoweart. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach

Stąd najważniejsza różnica wobec pracownika. Pracownik ma chorobowe obowiązkowo i prawo do zasiłku po 30 dniach. Zleceniobiorca musi o to ubezpieczenie poprosić, a czeka trzy razy dłużej. Szersze tło, w tym rodzaje umów i wynagrodzenie, opisuje wpis o podstawowych zasadach umowy zlecenia.

Czy zleceniobiorca ma ubezpieczenie zdrowotne?

Tak, ubezpieczenie zdrowotne jest przy umowie zlecenia obowiązkowe, jeśli zleceniobiorca spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach). Składka wynosi 9% podstawy wymiaru (art. 79 ust. 1). Podstawą jest przychód z umowy pomniejszony o składki emerytalną, rentową i chorobową, które finansuje sam zleceniobiorca (art. 81 ust. 6). Składkę oblicza, potrąca z wynagrodzenia i odprowadza zleceniodawca jako płatnik (art. 85 ust. 4).

Zleceniodawca zgłasza zleceniobiorcę w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia (art. 36 ust. 4 ustawy systemowej). Według poradnika ZUS o umowach cywilnoprawnych robi to na druku ZUS ZUA, gdy zgłasza do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, albo na druku ZUS ZZA, gdy zleceniobiorca podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Osoba z kilkoma umowami zlecenia płaci składkę zdrowotną z każdej z nich osobno (art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach).

Ubezpieczenie zdrowotne daje leczenie finansowane przez NFZ, w tym wizytę u lekarza, który wystawi zwolnienie. Za dni choroby nie daje pieniędzy. Składka zdrowotna na rachunku nie oznacza więc prawa do zasiłku.

Kiedy zleceniobiorca nie może przystąpić do chorobowego?

Ta sama umowa może rodzić różne obowiązki. Zależą one od tego, kim jest zleceniobiorca i jakie ma inne tytuły do ubezpieczeń. Od tego zależy też dostęp do chorobowego, bo dobrowolne chorobowe przysługuje tylko osobie objętej obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi (art. 11 ust. 2 ustawy systemowej).

Sytuacja zleceniobiorcySkładki społeczne z umowyZdrowotne z umowyZasiłek z tej umowy
Brak innych tytułówobowiązkowetakpo przystąpieniu do chorobowego
Uczeń albo student do 26 latbrak (art. 6 ust. 4)braknie
Etat u innego pracodawcy z pensją co najmniej minimalnądobrowolne (art. 9 ust. 1 i 1a)taknie, chorobowe ma z etatu
Zlecenie z własnym pracodawcąjak ze stosunku pracy (art. 8 ust. 2a)taktak, chorobowe obowiązkowe

Student do 26 lat na zleceniu u obcego podmiotu nie podlega z tej umowy ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 4 ustawy systemowej), więc nie spełnia też warunku do ubezpieczenia zdrowotnego z umowy. ZUS w materiale „Kto zgłasza studenta do ubezpieczenia zdrowotnego?” wyjaśnia, że od takiej umowy nie opłaca się składek, a do ubezpieczenia zdrowotnego zgłasza studenta rodzina albo uczelnia. Nie może też przystąpić do chorobowego. Na L4 nie dostanie więc zasiłku. Więcej o tej grupie piszemy w tekście o umowie zlecenia dla studentów.

Inaczej jest przy umowie zawartej z własnym pracodawcą albo wykonywanej na jego rzecz. Taka osoba jest dla celów ubezpieczeń traktowana jak pracownik (art. 8 ust. 2a ustawy systemowej), a ZUS w poradniku o umowach cywilnoprawnych każe od takiego zlecenia opłacać wszystkie składki społeczne, łącznie z chorobową. Dotyczy to także studenta.

Jak zleceniobiorca przystępuje do ubezpieczenia chorobowego?

Zleceniobiorca składa zleceniodawcy wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, a zleceniodawca uwzględnia je w zgłoszeniu ZUS ZUA. Najlepiej przy podpisaniu umowy. Jeśli zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych razem z chorobowym trafi do ZUS w ciągu 7 dni od rozpoczęcia zlecenia, ubezpieczenie chorobowe obowiązuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu (art. 14 ust. 1a ustawy systemowej). Przy późniejszym zgłoszeniu ubezpieczenie zaczyna się najwcześniej w dniu złożenia dokumentu w ZUS (art. 14 ust. 1).

Według poradnika ZUS o objęciu chorobowym decyduje złożenie zgłoszenia przez zleceniodawcę, a nie samo oświadczenie zleceniobiorcy. Bez zgłoszenia zleceniobiorca nie jest ubezpieczony. Nie biegnie mu też okres wyczekiwania. Dobrowolne chorobowe ustaje z dniem wskazanym w wyrejestrowaniu albo z dniem rozwiązania lub wygaśnięcia umowy (art. 14 ust. 2 ustawy systemowej).

Zapamiętaj: sprawdź w umowie albo w osobnym oświadczeniu, czy zleceniobiorca chce ubezpieczenia chorobowego, i zgłoś go w ciągu 7 dni. Spóźnione zgłoszenie przesuwa początek ubezpieczenia, a więc także dzień, od którego zleceniobiorca może dostać zasiłek.

Po jakim czasie zleceniobiorca ma prawo do zasiłku chorobowego?

Osoba ubezpieczona dobrowolnie nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej). Do tego okresu wlicza się wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni (art. 4 ust. 2). Liczy się więc także poprzednie zlecenie albo etat. Te same zasady podaje ZUS na stronie o prawie do zasiłku chorobowego.

Przykład: ubezpieczenie chorobowe zaczęło się 1 września 2026 r. Wcześniej zleceniobiorca nie był ubezpieczony. Dziewięćdziesiąty dzień ubezpieczenia przypada 29 listopada, więc zasiłek przysługuje za niezdolność do pracy od 30 listopada 2026 r. Za chorobę w okresie wyczekiwania zasiłku nie ma. Te dni nie wliczają się do okresu zasiłkowego (art. 9 ust. 3 ustawy zasiłkowej).

Od pierwszego dnia ubezpieczenia prawo do zasiłku mają m.in. absolwenci szkół i uczelni, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu (art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy zasiłkowej). Okres wyczekiwania nie dotyczy też niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy (art. 4 ust. 3 pkt 2).

Ile wynosi zasiłek chorobowy na umowie zlecenia?

Zleceniobiorca nie dostaje wynagrodzenia chorobowego, bo art. 92 KP dotyczy tylko pracowników. Zasady choroby na etacie, z wynagrodzeniem chorobowym za pierwsze dni, opisuje wpis o prawach i obowiązkach pracownika w czasie choroby. Na zleceniu tego etapu nie ma. Gdy zleceniobiorca ma prawo do zasiłku, otrzymuje go od pierwszego dnia zwolnienia, za każdy dzień niezdolności do pracy, także za dni wolne (art. 11 ust. 4 ustawy zasiłkowej). Zasiłek przysługuje najdłużej przez 182 dni, a przy gruźlicy albo niezdolności w ciąży przez 270 dni (art. 8 ust. 1).

ElementZasada dla zleceniobiorcyPrzepis ustawy zasiłkowej
Wysokość80% podstawy; 100% w ciąży i po wypadku w drodze do pracy lub z pracyart. 11 ust. 1 i 2
Podstawaprzeciętny miesięczny przychód z 12 miesięcy przed miesiącem chorobyart. 48 ust. 1
Przychódpodstawa składki chorobowej minus 13,71%art. 3 pkt 4
Krótkie ubezpieczeniekwota przychodu z umowy za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, minus 13,71%art. 49 ust. 1 pkt 2
Maksymalny okres182 dni, 270 dni przy gruźlicy lub w ciążyart. 8 ust. 1

Przykład: przez cały rok podstawa składki chorobowej wynosiła 4000 zł miesięcznie. Po odliczeniu 13,71% przychód wynosi 3451,60 zł (art. 3 pkt 4 ustawy zasiłkowej). Miesięczny zasiłek w wysokości 80% to 2761,28 zł, a za jeden dzień przysługuje jego 1/30, czyli 92,04 zł (art. 11 ust. 1 i 5). Za 10 dni zwolnienia to 920,40 zł.

Chory mężczyzna w łóżku z termometrem w ustach

Kto wypłaca zasiłek chorobowy zleceniobiorcy?

Płatnik zasiłku zależy od liczby ubezpieczonych chorobowo. Gdy zgłasza ponad 20 ubezpieczonych, sam ustala prawo do zasiłku i go wypłaca (art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej). Przy 20 ubezpieczonych lub mniej zasiłek wypłaca ZUS (art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a). Liczbę ustala się według stanu na 30 listopada poprzedniego roku (art. 61 ust. 2), więc stan z 30 listopada 2026 r. rozstrzyga, kto wypłaca zasiłki w 2027 r.

Liczą się wszyscy ubezpieczeni chorobowo, także zleceniobiorcy. Firma z 18 pracownikami i 5 takimi zleceniobiorcami przekracza próg. Wypłaca więc zasiłki sama.

Co zleceniodawca musi zrobić, gdy zleceniobiorca dostanie L4?

Lekarz wystawia zwolnienie elektronicznie, a ZUS udostępnia je zleceniodawcy na profilu płatnika na PUE/eZUS najpóźniej następnego dnia po jego otrzymaniu (art. 58 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Gdy zleceniodawca ma profil na eZUS, zleceniobiorca nie musi go dostarczać. Jak znaleźć zwolnienie w systemie ZUS, pokazuje wpis o sprawdzaniu e-zwolnienia na PUE/eZUS.

  1. Sprawdź, czy zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Bez niego zasiłek nie przysługuje.
  2. Policz okres ubezpieczenia. Przed upływem 90 dni zasiłek się nie należy.
  3. Ustal, kto jest płatnikiem zasiłku. Przy ponad 20 ubezpieczonych chorobowo robisz to sam.
  4. Gdy zasiłek wypłaca ZUS, przekaż zaświadczenie Z-3a. Według wyjaśnień ZUS dla płatników masz na to 7 dni od otrzymania e-ZLA na eZUS albo od otrzymania wydruku od zleceniobiorcy, a ZUS traktuje Z-3a jako wniosek o zasiłek. Druk Z-3a dotyczy ubezpieczonych innych niż pracownicy, np. zleceniobiorców, co potwierdza też strona ZUS o niezbędnych dokumentach.
  5. Rozlicz tylko godziny faktycznie przepracowane. Za czas choroby wynagrodzenie z umowy zlecenia się nie należy, chyba że umowa stanowi inaczej, a godziny zwolnienia nie trafiają do potwierdzenia liczby godzin.

Zasady potwierdzania godzin zleceniobiorców opisuje tekst o ewidencji godzin na umowie zlecenia. Jeśli prowadzisz ją w RCPonline, zwolnienia z ZUS możesz zaimportować z pliku albo automatycznie raz na dobę.

Płatnik, który sam wypłaca zasiłki, może sam kontrolować, czy zleceniobiorca wykorzystuje zwolnienie zgodnie z celem (art. 68 ust. 1a ustawy zasiłkowej), albo poprosić o taką kontrolę ZUS (art. 68 ust. 1b). U mniejszych zleceniodawców, za których zasiłki wypłaca ZUS, kontrolę prowadzi wyłącznie ZUS (art. 68 ust. 1).

Czy na zwolnieniu z umowy zlecenia można pracować?

Od 13 kwietnia 2026 r. ubezpieczony traci zasiłek za cały okres zwolnienia, jeśli w tym czasie wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia (art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 2025 r.). Pracą zarobkową jest każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej, z wyłączeniem czynności incydentalnych wymuszonych istotnymi okolicznościami (art. 17 ust. 1a). Polecenie zleceniodawcy albo pracodawcy taką okolicznością nie jest.

Zleceniobiorca, który ma kilka tytułów do ubezpieczeń, np. etat i zlecenie, dostaje zwolnienie odrębnie dla każdego tytułu (art. 17 ust. 1c). Od 1 stycznia 2027 r. będzie mógł poprosić lekarza, żeby nie wystawiał zwolnienia z tytułu, w którym praca jest możliwa mimo choroby, i będzie musiał poinformować o tym płatnika (art. 17 ust. 1d i 1e). Szczegóły tej zmiany opisuje przewodnik po zmianach w L4 w latach 2026–2027.

Czy zasiłek przysługuje po zakończeniu umowy zlecenia?

Zasiłek po ustaniu ubezpieczenia przysługuje, jeśli niezdolność do pracy trwa bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia (art. 7 ustawy zasiłkowej). Za okres po zakończeniu umowy wypłaca się go najdłużej przez 91 dni (art. 8 ust. 2), a wypłaca go zawsze ZUS (art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. d).

Warunek: prawo do zasiłku musiało powstać w czasie ubezpieczenia, czyli minęło 90 dni (art. 13 ust. 1 pkt 3). Zasiłku po umowie nie dostanie też m.in. osoba z prawem do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy ani osoba, która ma inną pracę dającą tytuł do ubezpieczenia chorobowego (art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2).

Podsumowanie

Na umowie zlecenia ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkowe i zapewnia leczenie, ale nie pieniądze za czas choroby. Zasiłek chorobowy daje tylko dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, do którego zleceniobiorca musi przystąpić na wniosek, a prawo do świadczenia powstaje dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Zasiłek wynosi 80% podstawy liczonej z przychodu po odliczeniu 13,71% i przysługuje od pierwszego dnia zwolnienia.

  • Przy podpisaniu umowy zapytaj zleceniobiorcę o ubezpieczenie chorobowe i zgłoś je w ZUS ZUA w ciągu 7 dni.
  • Po otrzymaniu e-ZLA sprawdź okres ubezpieczenia i to, czy zasiłek wypłacasz Ty, czy ZUS.
  • Gdy płatnikiem jest ZUS, wyślij Z-3a w ciągu 7 dni i rozlicz z umowy tylko przepracowane godziny.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Lekarz wystawi zleceniobiorcy zwolnienie, ale pieniądze za czas choroby otrzyma on tylko wtedy, gdy podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu co najmniej 90 dni bez przerwy. Zasiłek wynosi wtedy 80% podstawy i przysługuje od pierwszego dnia zwolnienia (art. 4 i 11 ustawy zasiłkowej). Bez ubezpieczenia chorobowego zleceniobiorca nie dostaje ani zasiłku, ani wynagrodzenia za dni choroby.
Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy, którą jest przychód z umowy pomniejszony o składki społeczne finansowane przez zleceniobiorcę (art. 79 i art. 81 ust. 6 ustawy o świadczeniach). Zleceniodawca potrąca ją z wynagrodzenia i odprowadza do ZUS. Składki nie ma m.in. od zlecenia studenta do 26 lat wykonywanego dla obcego podmiotu, bo nie spełnia on warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi.
Tak. Zleceniobiorca składa zleceniodawcy wniosek, a ten zgłasza go do ubezpieczenia chorobowego w ZUS. Ubezpieczenie zaczyna się wtedy najwcześniej w dniu złożenia zgłoszenia w ZUS, a nie od początku umowy (art. 14 ust. 1 ustawy systemowej). Od tej daty liczy się 90-dniowy okres, po którym powstaje prawo do zasiłku chorobowego.
Zleceniodawca, który zgłasza do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób, wypłaca zasiłek sam. Przy 20 ubezpieczonych lub mniej zasiłek wypłaca ZUS, a zleceniodawca przekazuje do ZUS zaświadczenie Z-3a w ciągu 7 dni od otrzymania e-ZLA. Liczbę ubezpieczonych ustala się według stanu na 30 listopada poprzedniego roku (art. 61 ustawy zasiłkowej).
Tak, jeśli w dniu zachorowania minęło już 90 dni ubezpieczenia chorobowego. Zleceniobiorca nie ma prawa do wynagrodzenia chorobowego, które pracownik dostaje za pierwsze dni choroby (art. 92 KP), więc zasiłek obejmuje całe zwolnienie. Przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, także za dni wolne, w wysokości 80% podstawy (art. 11 ustawy zasiłkowej).
Szymon Mojsak

Ekspert automatyzacji procesów biznesowych

Współwłaściciel RCPonline — systemu, z którego korzystają setki firm w Polsce do rejestracji czasu pracy i zarządzania grafikami. Na blogu dzielę się praktyczną wiedzą z pogranicza prawa pracy, HR i technologii, łącząc doświadczenie we wdrażaniu rozwiązań kadrowych z codzienną pracą nad produktem.

Nota redakcyjna: Artykuł został przygotowany przez zespół RCPonline. Treści mają charakter informacyjny i nie stanowią porady prawnej. W sprawach dotyczących prawa pracy zalecamy konsultację z radcą prawnym lub inspektorem pracy.

Darmowe wzory dokumentów

Wszystkie materiały do pobrania