Narzędzia

Kalkulator zasiłku chorobowego

Sprawdź, ile dokładnie pieniędzy otrzymasz podczas zwolnienia lekarskiego w 2026 roku. Wpisz podstawę wymiaru swojego świadczenia, określ liczbę dni na zwolnieniu i wybierz odpowiednią stawkę (80% lub 100%), aby nasz system natychmiast wyliczył prawidłową kwotę Twojego zasiłku.

W jaki sposób eksperci kadrowi wyliczają podstawę wymiaru? Dla pracowników na umowie o pracę podstawę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc choroby – od tej kwoty zawsze odlicza się 13,71% składek na ubezpieczenia społeczne. Tak wyliczona kwota to baza do obliczania stawki za każdy dzień zwolnienia.

Narzędzie ma charakter poglądowy.

Kalkulator zasiłku chorobowego

Podstawa wymiaru świadczenia (PLN / miesiąc)

Zasiłek chorobowy
0,00 zł

Zasiłek = (podstawa × (1 − składki ZUS)) / 30 × stawka × liczba dni. Stawka zależy m.in. od przyczyny niezdolności i stażu pracy.

Od czego zależy stawka 80% lub 100% na zwolnieniu lekarskim?

Stawka 80% dotyczy większości infekcji, chorób i urazów niezwiązanych z pracą. Stawka 100% przysługuje m.in. gdy: niezdolność przypadła w okresie ciąży, choroba powstała wskutek wypadku w drodze do/z pracy, nieobecność wynika z badań lub pobrania komórek/tkanek jako dawca. Wybierz odpowiednią stawkę w formularzu.

W skrócie

Przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca — w wysokości 80% podstawy. Dla pracowników po 50. roku życia okres ten skraca się do 14 dni. Po jego wyczerpaniu wypłatę przejmuje ZUS w formie zasiłku chorobowego. Stawka 100% przysługuje m.in. w ciąży, przy wypadku w drodze do pracy i przy badaniach dla dawców.

Kto płaci i ile

SytuacjaStawkaKto wypłaca
Choroba, dni 1–33 w roku80%pracodawca
Choroba, dni 1–14 (po 50. roku życia)80%pracodawca
Choroba, dni powyżej 33 (lub 14)80%ZUS
Choroba w czasie ciąży100%pracodawca, potem ZUS
Wypadek w drodze do pracy lub z pracy100%pracodawca, potem ZUS
Wypadek przy pracy, choroba zawodowa100%ZUS od pierwszego dnia
Badania dla kandydatów na dawców, zabieg pobrania100%pracodawca, potem ZUS
Pobyt w szpitalu (zasiłek z ZUS)70%ZUS

Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy

To dwa różne świadczenia, choć potocznie oba nazywa się „chorobowym". Wynagrodzenie chorobowe płaci pracodawca z własnych środków przez pierwsze 33 dni niezdolności w roku kalendarzowym. Dopiero po ich wyczerpaniu wchodzi zasiłek chorobowy finansowany przez ZUS.

Dla pracowników, którzy ukończyli 50 lat, okres finansowany przez pracodawcę skraca się do 14 dni. Krótszy okres obowiązuje od roku następującego po roku ukończenia 50 lat — nie od dnia urodzin.

Limit 33 dni liczy się łącznie w roku kalendarzowym, ze wszystkich zwolnień, a nie osobno dla każdego. Trzy zwolnienia po 12 dni wyczerpują go niemal w całości.

Jak liczy się podstawa

Podstawę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności. Jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej — z pełnych miesięcy przepracowanych.

Od wynagrodzenia odejmuje się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika (13,71%). Do podstawy nie wchodzą składniki, do których pracownik zachowuje prawo w okresie choroby — na przykład dodatek stażowy wypłacany także za czas zwolnienia.

Podstawa nie ulega ponownemu ustaleniu, jeżeli przerwa między zwolnieniami nie przekroczyła 3 miesięcy kalendarzowych.

Kiedy przysługuje 100%

  • choroba przypadająca w okresie ciąży,
  • wypadek w drodze do pracy lub z pracy,
  • poddanie się badaniom lekarskim dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów,
  • poddanie się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Osobną kategorią jest wypadek przy pracy i choroba zawodowa — tu zasiłek w wysokości 100% wypłaca ZUS od pierwszego dnia, z ubezpieczenia wypadkowego, a limit 33 dni w ogóle nie ma zastosowania.

Okres zasiłkowy i świadczenie rehabilitacyjne

Łączny okres pobierania zasiłku chorobowego wynosi 182 dni, a przy gruźlicy i chorobie w okresie ciąży — 270 dni. Po jego wyczerpaniu, jeżeli dalsze leczenie rokuje odzyskanie zdolności do pracy, można wnioskować o świadczenie rehabilitacyjne.

Do okresu zasiłkowego wlicza się poprzednie okresy niezdolności, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni, a niezdolność wynikała z tej samej choroby.

Okres wyczekiwania

Prawo do świadczenia nabywa się po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Okresu wyczekiwania nie stosuje się m.in. do absolwentów szkół zatrudnionych w ciągu 90 dni od ukończenia nauki, do osób z co najmniej dziesięcioletnim stażem ubezpieczenia obowiązkowego oraz gdy niezdolność powstała wskutek wypadku w drodze do pracy.

Co dalej

Załóż darmowe konto demonstracyjne systemu RCPonline

Darmowe materiały
do pobrania

Darmowe ebooki
i checklisty

Testuj przez 14 dni za darmo

Załóż bezpłatne konto DEMO i testuj system przez dwa tygodnie całkowicie za darmo

Zarejestruj się

Rozliczenia płacowe i L4 w jednym miejscu

System RCPonline wspiera kadry w ewidencji nieobecności, zwolnień lekarskich i rozliczeniach. Chcesz zautomatyzować naliczanie zasiłków?

Skontaktuj się z nami

Zasiłek chorobowy i L4 na naszym blogu

Zobacz więcej artykułów

FAQ – Kalkulator zasiłku chorobowego

Jak liczy kalkulator

Wpisz przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto. Kalkulator sam odejmuje od niego 13,71% składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalna 9,76%, rentowa 1,5%, chorobowa 2,45%), więc nie wpisuj kwoty już pomniejszonej o składki – odjęłyby się dwa razy. Przy stałej pensji wystarczy miesięczne brutto. Przy zmiennej (nadgodziny, premie, prowizje) zsumuj brutto z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc zachorowania i podziel przez liczbę miesięcy.

Od wpisanego brutto odejmuje 13,71% składek, wynik dzieli przez 30, mnoży przez wybraną stawkę (80% lub 100%) i przez liczbę dni zwolnienia. Dzielnik 30 wynika z ustawy zasiłkowej i obowiązuje niezależnie od długości miesiąca. Świadczenie należy się za każdy dzień kalendarzowy na zwolnieniu, także za soboty, niedziele i święta. Przykład: 6000 zł brutto, 14 dni, stawka 80% – (6000 zł − 13,71%) / 30 × 80% × 14 = 1932,90 zł brutto.

Kalkulator nie sprawdza okresu wyczekiwania ani limitu 182 dni i nie ma stawki 70% za pobyt w szpitalu – w takim przypadku pomnóż wynik obliczony dla 80% przez 0,875. Nie stosuje też minimalnej podstawy: dla pracownika na pełnym etacie podstawa nie może być niższa niż płaca minimalna po odjęciu składek, czyli w 2026 r. 4806 zł × 86,29% = 4147,10 zł. Wynik jest kwotą brutto – od świadczenia chorobowego pobiera się zaliczkę na PIT, ale nie składki ZUS.

Podstawę liczy się ze średniego wynagrodzenia za pełne miesiące kalendarzowe przepracowane w tej firmie (art. 36 ust. 2 ustawy zasiłkowej). Przykład: praca od 1 marca, choroba od połowy czerwca – średnia z marca, kwietnia i maja. Gdy niezdolność powstała przed upływem pierwszego pełnego miesiąca, podstawą jest wynagrodzenie, które pracownik otrzymałby za pełny miesiąc.

Zależy to od regulaminu wynagradzania. Do podstawy wlicza się składniki, które pracodawca obniża za czas choroby. Jeśli premia lub dodatek przysługuje w pełnej wysokości mimo zwolnienia lekarskiego, nie wchodzi do podstawy (art. 41 ustawy zasiłkowej).

Podstawa wymiaru wynagrodzenia chorobowego jest kluczowym elementem, który wpływa na wysokość świadczenia, jakie otrzyma pracownik w przypadku niezdolności do pracy. Zgodnie z przepisami, podstawę tę ustala się na podstawie wynagrodzenia, które pracownik otrzymywał przed rozpoczęciem choroby. Warto zaznaczyć, że do podstawy wlicza się nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale także inne składniki, takie jak premie, dodatki czy inne świadczenia, które pracownik regularnie otrzymywał. W praktyce oznacza to, że jeśli pracownik miał dodatkowe wynagrodzenie za nadgodziny czy inne formy wynagrodzenia, powinny one być uwzględnione w obliczeniach. Pracodawcy powinni starannie obliczać tę podstawę, aby uniknąć ewentualnych sporów z pracownikami, a także konsekwencji prawnych, które mogą wyniknąć z niewłaściwego ustalenia wysokości wynagrodzenia chorobowego.

Stawki, limity i terminy 2026

Podstawowa stawka to 80% podstawy wymiaru. 100% przysługuje, gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży, wynika z wypadku w drodze do pracy lub z pracy, z wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, albo z poddania się badaniom lub zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów u dawcy. 70% przysługuje za okres pobytu w szpitalu. Kalkulator pozwala wybrać stawkę 80% lub 100%.

Przez okres zasiłkowy, który wynosi 182 dni, a przy gruźlicy lub niezdolności do pracy w czasie ciąży – 270 dni (art. 8 ustawy zasiłkowej). Okres zasiłkowy nie odnawia się z początkiem roku kalendarzowego. Kolejne zwolnienia z przerwą nie dłuższą niż 60 dni sumuje się, jeśli dotyczą tej samej choroby. Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne.

To czas nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, po którym powstaje prawo do zasiłku: 30 dni przy ubezpieczeniu obowiązkowym (np. umowa o pracę) i 90 dni przy dobrowolnym (np. umowa zlecenia, działalność gospodarcza) – art. 4 ustawy zasiłkowej. Zachorowanie w pierwszych dniach nowej pracy zwykle oznacza brak prawa do świadczenia. Okres wyczekiwania nie obowiązuje m.in. przy wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz przy zachowaniu ciągłości ubezpieczenia z przerwą nie dłuższą niż 30 dni.

Wynagrodzenie chorobowe (art. 92 KP) pracodawca wypłaca z własnych środków za pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, a pracownikowi, który ukończył 50 lat – za 14 dni, poczynając od roku kalendarzowego następującego po roku, w którym skończył 50 lat. ZUS nie zwraca tych kwot. Zasiłek chorobowy to świadczenie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych należne od 34. (lub 15.) dnia choroby w danym roku. Oba liczy się od tej samej podstawy i według tych samych stawek.

Zależy to od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego według stanu na 30 listopada poprzedniego roku. Pracodawca, który zgłasza więcej niż 20 ubezpieczonych, jest płatnikiem zasiłków: wypłaca je razem z wynagrodzeniem i rozlicza w deklaracji rozliczeniowej ZUS. W mniejszych firmach zasiłek wypłaca bezpośrednio ZUS. Osobom prowadzącym działalność gospodarczą zasiłek zawsze wypłaca ZUS.

Aby uzyskać zasiłek chorobowy, pracownik musi spełnić kilka kluczowych warunków. Po pierwsze, musi być objęty ubezpieczeniem chorobowym, co jest podstawowym wymogiem wynikającym z przepisów Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 57 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zasiłek przysługuje osobom, które są niezdolne do pracy z powodu choroby przez co najmniej 33 dni w danym roku kalendarzowym. Ponadto, pracownik musi złożyć odpowiednie zaświadczenie lekarskie, czyli e-ZLA, które jest elektronicznym dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy. Ważne jest, aby dokument ten został dostarczony do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w odpowiednim czasie. W przypadku, gdy pracownik nie dostarczy zaświadczenia lub zrobi to po terminie, może to skutkować odmową wypłaty zasiłku. Ostatecznie, maksymalny okres wypłaty zasiłku chorobowego wynosi 182 dni, a w przypadku ciąży 270 dni, co również należy uwzględnić przy ubieganiu się o to świadczenie.

Pracownik, który korzysta ze zwolnienia lekarskiego, ma prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku chorobowego z ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 92 Kodeksu pracy, wynagrodzenie chorobowe wynosi 80% podstawy wymiaru, co jest obliczane na podstawie wynagrodzenia pracownika przed zwolnieniem. W przypadku hospitalizacji lub zwolnienia lekarskiego z powodu wypadku przy pracy, wynagrodzenie to wzrasta do 100% podstawy. Pracodawca jest zobowiązany do wypłacania wynagrodzenia chorobowego przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy, a w przypadku pracowników powyżej 50. roku życia przez 14 dni. Po tym okresie odpowiedzialność za wypłatę zasiłku chorobowego przejmuje ZUS. Zasiłek chorobowy wynosi również 80% podstawy, a w przypadku hospitalizacji – 100%. Warto również pamiętać, że pracownik musi spełnić określone warunki, aby otrzymać zasiłek, takie jak posiadanie odpowiedniego okresu składkowego.

Zwolnienie lekarskie i kontrola

Zwykle nie. Lekarz wystawia elektroniczne zwolnienie (e-ZLA), które trafia do ZUS i na profil pracodawcy na platformie eZUS. Pracownik powinien jednak zawiadomić pracodawcę o nieobecności i jej przewidywanym czasie – najpóźniej w drugim dniu nieobecności, chyba że regulamin pracy stanowi inaczej. Jeżeli pracodawca nie ma profilu na eZUS, lekarz wydaje wydruk zwolnienia, który trzeba mu przekazać w ciągu 7 dni.

Tak. Kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień może przeprowadzić ZUS oraz pracodawca, który jest płatnikiem zasiłków (ponad 20 ubezpieczonych). Wykonywanie pracy zarobkowej albo aktywność niezgodna z celem zwolnienia oznacza utratę prawa do świadczenia za cały okres tego zwolnienia (art. 17 ustawy zasiłkowej). Od 13 kwietnia 2026 r. przepis doprecyzowano: niezgodne z celem są działania utrudniające lub wydłużające leczenie, a zwykłe czynności dnia codziennego i czynności incydentalne nie powodują utraty zasiłku.

Aby ubiegać się o zasiłek chorobowy, pracownik musi złożyć kilka kluczowych dokumentów, z których najważniejszym jest zaświadczenie lekarskie e-ZLA. Jest to elektroniczny dokument, który potwierdza niezdolność do pracy z powodu choroby i powinien być wystawiony przez lekarza. Zgodnie z przepisami, pracownik ma obowiązek dostarczyć e-ZLA do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w ciągu 7 dni od daty jego wystawienia. Oprócz e-ZLA, pracownik może być zobowiązany do dostarczenia dodatkowych dokumentów, takich jak formularz zgłoszeniowy do ZUS, w którym powinny być zawarte dane osobowe, informacje o zatrudnieniu oraz okresie niezdolności do pracy. Warto również pamiętać, że w przypadku, gdy pracownik jest zatrudniony w kilku miejscach, powinien złożyć e-ZLA do każdego z pracodawców. Niezłożenie wymaganych dokumentów w odpowiednim czasie może skutkować odmową wypłaty zasiłku, dlatego tak ważne jest, aby pracownicy byli świadomi wszystkich formalności związanych z tym procesem.

W Polsce zwolnienia lekarskie, znane jako L4, są obecnie wystawiane wyłącznie w formie elektronicznej, czyli e-ZLA. Zgodnie z przepisami, lekarz ma obowiązek wystawić zwolnienie w momencie stwierdzenia czasowej niezdolności do pracy pacjenta. Informacja o zwolnieniu automatycznie trafia do systemu PUE ZUS, co sprawia, że pracodawca może szybko zarejestrować nieobecność pracownika. Pracownik ma obowiązek dostarczyć kopię zwolnienia do swojego pracodawcy w ciągu 7 dni od daty jego wystawienia. Należy również pamiętać, że zwolnienie lekarskie może być wystawione na maksymalnie 182 dni, a w przypadku choroby nowotworowej na 270 dni. Warto również zaznaczyć, że lekarz może wystawić zwolnienie nie tylko w przypadku choroby, ale także w sytuacji, gdy pracownik sprawuje opiekę nad chorym członkiem rodziny. Wszelkie te zasady mają na celu zapewnienie ochrony zdrowia pracowników oraz regulacji w zakresie wynagrodzeń i zasiłków chorobowych.

Podczas zwolnienia lekarskiego pracownik ma kilka istotnych obowiązków, które powinien przestrzegać, aby uniknąć problemów prawnych i finansowych. Zgodnie z przepisami, pracownik jest zobowiązany dostarczyć zwolnienie lekarskie do pracodawcy w ciągu 7 dni od daty jego wystawienia. Niezłożenie L4 w terminie może skutkować utratą prawa do wynagrodzenia chorobowego. Ponadto, pracownik ma obowiązek informować pracodawcę o swojej nieobecności oraz przewidywanym czasie powrotu do pracy. W przypadku, gdy przewidywany czas niezdolności do pracy się przedłuża, pracownik powinien na bieżąco aktualizować pracodawcę o swoim stanie zdrowia. Istotne jest również, aby pracownik nie podejmował pracy zarobkowej w czasie trwania zwolnienia, ponieważ może to zostać uznane za nadużycie, co skutkuje konsekwencjami prawnymi, w tym możliwością zgłoszenia sprawy do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Pracownik powinien również stosować się do zaleceń lekarza oraz dbać o swoje zdrowie.

W sytuacji, gdy pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia chorobowego, pracownik ma prawo podjąć określone kroki, aby dochodzić swoich praw. Przede wszystkim, warto skontaktować się z działem kadr lub bezpośrednim przełożonym, aby wyjaśnić sytuację i ustalić przyczyny braku wypłaty. Jeśli rozmowy nie przyniosą efektu, pracownik może zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Zgodnie z przepisami, PIP ma prawo przeprowadzać kontrole w firmach i może nałożyć na pracodawcę karę finansową do 30 000 zł za naruszenie przepisów dotyczących wynagrodzeń. W skrajnych przypadkach, pracownik może również rozważyć wniesienie sprawy do sądu pracy, aby dochodzić swoich roszczeń. Ważne jest, aby dokumentować wszelkie próby kontaktu z pracodawcą oraz posiadać dowody na to, że wynagrodzenie chorobowe nie zostało wypłacone.

Pojęcia

Nadużywanie zwolnienia lekarskiego, czyli korzystanie z L4 w sytuacjach, które nie uzasadniają niezdolności do pracy, może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych dla pracownika. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, pracodawca ma prawo zgłosić przypadki nadużyć do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). PIP może przeprowadzić kontrolę i, w przypadku stwierdzenia nadużyć, nałożyć na pracownika karę finansową. Ponadto, pracodawca ma prawo do rozwiązania umowy o pracę z winy pracownika, co może prowadzić do utraty prawa do zasiłku chorobowego oraz innych świadczeń. Warto również zaznaczyć, że nadużywanie zwolnienia lekarskiego wpływa negatywnie na atmosferę w pracy i morale zespołu. W przypadku podejrzeń o nadużycia, pracodawca ma prawo zlecić przeprowadzenie kontroli lekarskiej w celu potwierdzenia stanu zdrowia pracownika. Dobrze jest więc, aby pracownicy mieli świadomość, że nadużywanie L4 może prowadzić do poważnych konsekwencji zarówno dla nich, jak i dla pracodawcy.

Aby otrzymać zasiłek chorobowy, pracownik musi spełnić określone wymogi oraz dostarczyć odpowiednie dokumenty. Po pierwsze, kluczowym dokumentem jest zwolnienie lekarskie, które musi być wystawione przez lekarza i dostarczone do pracodawcy w ciągu 7 dni od daty jego wystawienia. W przypadku, gdy pracodawca nie jest w stanie wypłacić wynagrodzenia chorobowego przez 33 dni, pracownik powinien złożyć wniosek o zasiłek chorobowy do ZUS. Wniosek ten można złożyć w formie elektronicznej za pośrednictwem platformy PUE ZUS lub w formie papierowej. Do wniosku należy dołączyć kopię zwolnienia lekarskiego oraz ewentualnie inne dokumenty potwierdzające prawo do zasiłku, takie jak zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia. ZUS dokonuje analizy wniosku i podejmuje decyzję o przyznaniu zasiłku, który wynosi 80% podstawy wymiaru, a w przypadku hospitalizacji 100%. Warto pamiętać, że w przypadku braku wymaganych dokumentów, ZUS może odmówić wypłaty zasiłku.

Wynagrodzenie chorobowe przysługuje pracownikowi przez określony czas, który zależy od jego wieku oraz długości niezdolności do pracy. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, wynagrodzenie chorobowe jest wypłacane przez pracodawcę przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym. W przypadku pracowników, którzy ukończyli 50. rok życia, okres ten wynosi 14 dni. Po upływie tego czasu, obowiązek wypłaty wynagrodzenia chorobowego przechodzi na Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Pracownik powinien wtedy złożyć odpowiedni wniosek o zasiłek chorobowy, który ZUS wypłaca przez dłuższy okres, w zależności od długości trwania niezdolności do pracy. Warto również zaznaczyć, że wynagrodzenie chorobowe jest wypłacane w wysokości 80% podstawy wymiaru, co może być istotne dla planowania finansowego przez pracowników i pracodawców.

Nieprawidłowe wypłacanie wynagrodzenia chorobowego przez pracodawcę może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i finansowych. Przede wszystkim, pracownik ma prawo zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), która może przeprowadzić kontrolę w firmie. W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów dotyczących wynagrodzeń, PIP może nałożyć na pracodawcę karę finansową, której wysokość może wynosić nawet do 30 000 zł. Dodatkowo, pracownik może również dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej, co wiąże się z dodatkowymi kosztami dla pracodawcy. W przypadku, gdy pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia chorobowego, może również narazić się na utratę zaufania pracowników, co w dłuższej perspektywie może wpłynąć na morale i efektywność zespołu. Dlatego tak ważne jest, aby pracodawcy przestrzegali przepisów prawa pracy i terminowo wypłacali wynagrodzenia chorobowe.