Urlop na żądanie to część urlopu wypoczynkowego, którą pracownik może wykorzystać w wybranym przez siebie terminie, zgłaszając żądanie najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. Kodeks pracy przyznaje go każdemu pracownikowi w wymiarze do 4 dni w roku kalendarzowym (art. 167² KP), a pracodawca co do zasady musi takiego urlopu udzielić. To rozwiązanie na nagłe, nieprzewidziane sytuacje, które nie mieszczą się w planie urlopów.
Poniżej wyjaśniamy, komu przysługuje urlop na żądanie, ile dni można wykorzystać, jak go zgłosić i czy pracodawca może odmówić, a także czym różni się od zwolnienia na dziecko i zwolnienia z powodu siły wyższej.
W skrócie
Urlop na żądanie to część urlopu wypoczynkowego: pracodawca musi udzielić pracownikowi na jego żądanie i w wskazanym przez niego terminie nie więcej niż 4 dni urlopu w roku kalendarzowym (art. 167² KP). Pracownik zgłasza żądanie najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, w dowolnej formie. Limit 4 dni jest łączny, niezależnie od liczby pracodawców (art. 167³ KP). Urlopu na żądanie nie obejmuje plan urlopów (art. 163 § 1 KP). Niewykorzystane dni przechodzą na kolejny rok jako zwykły urlop.
Podstawa prawna
- art. 167² KP — obowiązek udzielenia do 4 dni urlopu na żądanie, zgłoszenie najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu
- art. 167³ KP — łączny limit 4 dni w roku niezależnie od liczby pracodawców
- art. 163 § 1 KP — planem urlopów nie obejmuje się urlopu na żądanie
- art. 154 i 168 KP — wymiar urlopu wypoczynkowego i termin wykorzystania urlopu zaległego (do 30 września następnego roku)
- art. 148¹ i art. 188 KP — zwolnienie z powodu siły wyższej i zwolnienie na dziecko
Stan prawny na: 5 listopada 2026 r.
Co to jest urlop na żądanie?
Urlop na żądanie to specyficzny tryb udzielania urlopu wypoczynkowego. Pracownik ma prawo do skorzystania z maksymalnie czterech dni urlopu w roku kalendarzowym, które może zgłosić w dowolnym momencie, najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. Nie jest to dodatkowy urlop — dni na żądanie wchodzą w skład rocznego wymiaru 20 albo 26 dni, więc wykorzystując je, pracownik zmniejsza pulę urlopu, którą może zaplanować później. Roczny wymiar, z którego są odejmowane, pokaże kalkulator urlopu wypoczynkowego, a zasady ogólne opisujemy w tekście o urlopie wypoczynkowym.
Planem urlopów nie obejmuje się części urlopu udzielanej na żądanie (art. 163 § 1 KP). Pracodawca nie może więc „zaplanować” tych dni za pracownika ani wliczyć ich do harmonogramu urlopów zespołu.
Kto ma prawo do urlopu na żądanie?
Prawo do urlopu na żądanie przysługuje każdemu pracownikowi zatrudnionemu na podstawie stosunku pracy, niezależnie od wymiaru etatu i rodzaju umowy. Nie przysługuje zleceniobiorcom ani osobom współpracującym na zasadach B2B, bo nie mają oni prawa do urlopu wypoczynkowego z Kodeksu pracy. Przegląd innych uprawnień znajdziesz w zestawieniu rodzajów urlopów pracowniczych.
W przypadku pracowników zatrudnionych w kilku firmach limit jest wspólny: łączny wymiar urlopu na żądanie nie może przekroczyć 4 dni w roku kalendarzowym, niezależnie od liczby pracodawców (art. 167³ KP). Dotyczy to także zmiany pracy w trakcie roku — dni wykorzystane u poprzedniego pracodawcy pomniejszają limit u nowego, dlatego informację o nich zamieszcza się w świadectwie pracy.
Ponieważ urlop na żądanie jest częścią urlopu wypoczynkowego, pracownik podejmujący pierwszą pracę może z niego skorzystać tylko w granicach urlopu, który już nabył — po każdym miesiącu pracy przybywa mu 1/12 rocznego wymiaru (art. 153 § 1 KP).
Ile dni urlopu na żądanie przysługuje?
Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym (art. 167² KP). Pracownik może wykorzystać je pojedynczo albo łącznie, np. jako jeden czterodniowy urlop. Limit odnawia się 1 stycznia, a dni niewykorzystane w trybie na żądanie nie powiększają limitu w kolejnym roku.
Jak zgłaszać urlop na żądanie?
Kodeks pracy nie precyzuje formy zgłaszania urlopu na żądanie, więc pracownik może to zrobić ustnie, telefonicznie, pisemnie lub elektronicznie. Musi jednak poinformować pracodawcę najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu (art. 167² KP) — w praktyce przed rozpoczęciem zmiany, aby przełożony mógł zorganizować zastępstwo. Przepis nie wymaga podawania przyczyny żądania.
W firmach, które prowadzą elektroniczne wnioski urlopowe, pracownik zgłasza urlop na żądanie w aplikacji, a system zapisuje godzinę zgłoszenia i odejmuje dzień z puli. W RCPonline wniosek oznaczony jako urlop na żądanie trafia do przełożonego, a licznik pokazuje, ile z 4 dni zostało w danym roku.
Czy pracodawca może odmówić urlopu na żądanie?
Przepis stanowi, że pracodawca jest obowiązany udzielić urlopu na żądanie, więc odmowa jest wyjątkiem. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że obowiązek ten nie jest bezwzględny i pracodawca może odmówić w szczególnych okolicznościach, gdy obecność pracownika jest niezbędna ze względu na ochronę interesu zakładu pracy. Zwykłe niedogodności organizacyjne nie wystarczą. Pracownik nie powinien też zakładać, że samo zgłoszenie oznacza zgodę — bezpieczniej poczekać na potwierdzenie udzielenia urlopu.
Szerzej o sytuacjach, w których pracodawca może, a w których nie może odmówić urlopu, piszemy w tekście czy pracodawca może odmówić urlopu.
Urlop na żądanie a zwolnienie na dziecko i siła wyższa
W nagłej sytuacji pracownik ma do wyboru kilka uprawnień. Różnią się wymiarem, wynagrodzeniem i przesłankami:
| Cecha | Urlop na żądanie (art. 167² KP) | Opieka na dziecko (art. 188 KP) | Siła wyższa (art. 148¹ KP) |
|---|---|---|---|
| Wymiar w roku | do 4 dni z puli urlopu wypoczynkowego | 2 dni albo 16 godzin | 2 dni albo 16 godzin |
| Wynagrodzenie | wynagrodzenie urlopowe | 100% wynagrodzenia | połowa wynagrodzenia |
| Przesłanka | brak — pracownik nie musi podawać przyczyny | wychowywanie dziecka do 14 lat | pilne sprawy rodzinne spowodowane chorobą lub wypadkiem |
| Termin zgłoszenia | najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu | wniosek pracownika | najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia |
Zasady zwolnienia na dziecko opisujemy w tekście o opiece na dziecko w wymiarze 2 dni lub 16 godzin, a zwolnienia z powodu siły wyższej — w artykule o urlopie z powodu siły wyższej. W razie choroby właściwe jest zwolnienie lekarskie, nie urlop na żądanie.
Niewykorzystany urlop na żądanie
Niewykorzystany urlop na żądanie w danym roku kalendarzowym przechodzi do następnego roku, ale zamienia się w standardowy urlop wypoczynkowy. Jako urlop zaległy pracownik powinien go wykorzystać najpóźniej do 30 września następnego roku (art. 168 KP), a w nowym roku przysługuje mu ponownie limit czterech dni urlopu na żądanie. Zasady urlopu zaległego opisujemy w tekście o zaległym urlopie wypoczynkowym.
Podsumowanie
Urlop na żądanie daje pracownikowi do 4 dni w roku na nagłe sprawy bez planowania i bez podawania przyczyny. To jednak część urlopu wypoczynkowego, a nie dodatkowe dni wolne, a limit jest wspólny dla wszystkich pracodawców w danym roku.
- Zgłoś urlop na żądanie najpóźniej w dniu jego rozpoczęcia — forma jest dowolna.
- Pracodawca co do zasady musi go udzielić; odmowa jest dopuszczalna tylko w szczególnych okolicznościach.
- Gdy przyczyną jest choroba dziecka lub wypadek w rodzinie, sprawdź, czy lepszym wyborem nie będzie zwolnienie z art. 188 albo art. 148¹ KP.


