Ochrona osób i mienia to jedna z nielicznych branż, w których Kodeks pracy pozwala zaplanować zmianę trwającą 24 godziny. Ten wyjątek z art. 137 KP ma jednak ścisłe granice: miesięczny okres rozliczeniowy, obowiązkowy odpoczynek po każdej długiej służbie i ten sam miesięczny wymiar czasu pracy, który obowiązuje pracownika biurowego. Od 1 stycznia 2027 r. dochodzi do tego wyższa płaca minimalna: 4950 zł miesięcznie i 32,30 zł za godzinę, a razem z nią dodatek nocny.
W tym artykule wyjaśniamy, jak legalnie układać grafik posterunku całodobowego i dlaczego popularny w branży układ „24 godziny pracy, 48 godzin wolnego” nie mieści się w etacie. Pokazujemy też, jak rozliczać noce, niedziele i święta oraz co musi zawierać ewidencja ochroniarza na etacie i na zleceniu. Na końcu znajdziesz listę punktów kontroli PIP.
W skrócie
Pracownikowi ochrony można zaplanować zmianę do 24 godzin w systemie równoważnym z art. 137 KP. Okres rozliczeniowy wynosi co do zasady 1 miesiąc, a po każdej przedłużonej zmianie przysługuje odpoczynek co najmniej równy liczbie przepracowanych godzin. Miesięczny wymiar się nie zmienia, więc w listopadzie 2026 r. etatowy ochroniarz ma do przepracowania 160 godzin, czyli około 6–7 zmian 24-godzinnych. Ewidencja musi pokazywać faktyczne godziny, porę nocną, niedziele i nadgodziny.
Podstawa prawna
- art. 137 KP — system równoważny do 24 godzin w ochronie, odpoczynek po zmianie (art. 136 § 2 KP)
- art. 129–133 i 150 KP — wymiar, rozkład, odpoczynek, tryb wprowadzania systemu
- art. 151⁷, 151⁸, 151¹⁰ pkt 7 i 151¹¹ KP — pora nocna, dodatek nocny, niedziele i święta
- art. 149 KP i § 6 rozporządzenia w sprawie dokumentacji pracowniczej — zakres ewidencji czasu pracy
- art. 8a–8e ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę — stawka godzinowa i potwierdzanie godzin na zleceniu
- rozporządzenie Rady Ministrów z 14 września 2026 r. — 4950 zł i 32,30 zł od 1 stycznia 2027 r.
Stan prawny na: 14 października 2026 r.
Na czym polega system równoważny w ochronie z art. 137 KP?
Art. 137 Kodeksu pracy pozwala stosować do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób system równoważnego czasu pracy, w którym dobowy wymiar można przedłużyć do 24 godzin. Dłuższe zmiany muszą być zrównoważone krótszymi dniami albo dniami wolnymi, tak aby w okresie rozliczeniowym praca nie przekroczyła przeciętnie 40 godzin tygodniowo.
Okres rozliczeniowy w tym systemie co do zasady nie przekracza 1 miesiąca. Art. 137 odsyła do art. 135 § 2 i 3, więc w szczególnie uzasadnionych przypadkach okres można wydłużyć do 3 miesięcy, a przy pracach zależnych od pory roku lub warunków atmosferycznych do 4 miesięcy. Pracodawca, u którego nie działa związek zawodowy, może zastosować dłuższy okres po uprzednim zawiadomieniu okręgowego inspektora pracy (art. 150 § 2 KP). System wprowadza się w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu.
Art. 137 dotyczy stanowisk faktycznie związanych z ochroną, a nie np. koordynatora, który planuje grafiki w biurze. Ogólne zasady opisujemy w artykule o równoważnym systemie czasu pracy.
| Wariant systemu równoważnego | Maks. dobowy wymiar | Okres rozliczeniowy | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Art. 135 KP | 12 godzin | 1 miesiąc (do 3 lub 4 miesięcy) | Każda praca uzasadniona rodzajem lub organizacją, np. recepcja obiektu |
| Art. 136 KP | 16 godzin | 1 miesiąc | Dozór urządzeń, częściowe pozostawanie w pogotowiu do pracy |
| Art. 137 KP | 24 godziny | 1 miesiąc (do 3 lub 4 miesięcy) | Pilnowanie mienia, ochrona osób, zakładowe straże pożarne i służby ratownicze |
Ile odpoczynku należy się po 24-godzinnej zmianie?
Po każdej zmianie w przedłużonym wymiarze pracownikowi przysługuje odpoczynek trwający co najmniej tyle godzin, ile przepracował. Wynika to z art. 136 § 2 KP, który art. 137 nakazuje stosować odpowiednio. Po 24 godzinach służby ochroniarz musi więc mieć co najmniej 24 godziny nieprzerwanego wolnego, a po zmianie 16-godzinnej co najmniej 16 godzin.
Kodeks zaznacza przy tym, że odpoczynek po przedłużonej zmianie przysługuje niezależnie od odpoczynku tygodniowego z art. 133 KP. W każdym tygodniu rozliczeniowym grafik musi zatem zawierać także co najmniej 35 godzin nieprzerwanego wolnego, a przy przejściu na inną zmianę nie mniej niż 24 godziny. Więcej o liczeniu obu odpoczynków w grafiku piszemy w tekście o odpoczynku dobowym i tygodniowym.
Według sprawozdania PIP za 2025 r. niezapewnianie minimalnych okresów odpoczynku było powtarzającym się naruszeniem w systemach pracy zmianowej i w branżach z deficytem kadrowym. Dotyczyło 14% pracodawców objętych kompleksowymi kontrolami czasu pracy.
Zapamiętaj:
- 24 godziny służby oznaczają co najmniej 24 godziny wolnego bezpośrednio po niej.
- Odpoczynek po długiej zmianie nie „zjada” 35 godzin odpoczynku tygodniowego.
- Pracownica w ciąży i rodzic dziecka do 4 lat bez swojej zgody nie mogą pracować dłużej niż 8 godzin na dobę (art. 148 KP).
Dlaczego układ „24 na 48” nie mieści się w etacie?
Układ, w którym ochroniarz pracuje 24 godziny, a potem ma 48 godzin wolnego, wygląda na naturalny rytm dla posterunku całodobowego. Problem w tym, że w 30-dniowym miesiącu daje on 10 zmian, czyli 240 godzin pracy, podczas gdy wymiar dla pełnego etatu w listopadzie 2026 r. wynosi 160 godzin. Różnica 80 godzin to nadgodziny, a nie normalna praca w systemie równoważnym, ponieważ art. 137 pozwala wydłużyć dobę, ale nie zwiększa miesięcznego wymiaru.
Taki grafik zderza się z dwoma limitami jednocześnie. Tygodniowy czas pracy łącznie z nadgodzinami nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w okresie rozliczeniowym (art. 131 KP), a 240 godzin w listopadzie oznacza średnio około 56 godzin tygodniowo. Do tego roczny limit 150 godzin nadliczbowych z art. 151 § 3 KP, o ile regulamin nie przewiduje innego, wyczerpałby się po niecałych dwóch miesiącach. Na etacie grafik musi więc zawierać wyraźnie więcej dni wolnych.
| Listopad 2026 (wymiar 160 h) | Liczba zmian | Godziny | Ocena |
|---|---|---|---|
| Rotacja 24/48 przez cały miesiąc | 10 × 24 h | 240 h | 80 h nadliczbowych, przekroczony przeciętny limit 48 h tygodniowo |
| Zmiany 24-godzinne uzupełnione krótszą | 6 × 24 h + 1 × 16 h | 160 h | Zgodny z wymiarem, o ile każda zmiana ma po sobie odpowiedni odpoczynek |
| Zmiany 12-godzinne (dzień i noc) | 13 × 12 h + 1 × 4 h | 160 h | Zgodny z wymiarem; częściej wybierany przy obsadzie z kilku osób |
Wymiar zmienia się co miesiąc: w styczniu 2027 r. wynosi 152 godziny, bo święta 1 i 6 stycznia przypadają w dni robocze.
Jak rozliczyć porę nocną i dodatek nocny ochroniarza?
Pora nocna obejmuje 8 godzin między 21:00 a 7:00 (art. 151⁷ § 1 KP). Jej dokładne granice pracodawca ustala w regulaminie pracy (art. 104¹ § 1 pkt 4 KP) lub w obwieszczeniu. Zmiana 24-godzinna zawsze obejmuje całą porę nocną, więc każda taka służba daje 8 godzin z dodatkiem. Dodatek wynosi 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za każdą godzinę w porze nocnej (art. 151⁸ § 1 KP). Stawkę tę liczy się, dzieląc płacę minimalną przez wymiar czasu pracy w danym miesiącu.
W listopadzie 2026 r. stawka godzinowa z płacy minimalnej wynosi 4806 zł podzielone przez 160 godzin, czyli około 30,04 zł. Dodatek nocny to zatem około 6,01 zł za godzinę i około 48 zł za jedną dobę służby. W styczniu 2027 r. płaca minimalna wzrośnie do 4950 zł, a wymiar spadnie do 152 godzin, więc dodatek wyniesie około 6,51 zł za godzinę i około 52 zł za dobę. Szczegóły, w tym ryczałt, opisujemy w artykule o porze nocnej i dodatku za pracę w nocy.
Pracownik, którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną, jest „pracującym w nocy” w rozumieniu art. 151⁷ § 2 KP. Przy zmianach 24-godzinnych ten próg przekracza się zawsze. Jeśli stanowisko znalazło się w wykazie prac szczególnie niebezpiecznych albo związanych z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym, czas pracy takiego pracownika nie może przekraczać 8 godzin na dobę. To w praktyce wyklucza zmiany 24-godzinne.
Jak rozliczyć pracę w niedziele i święta na posterunku?
Praca w niedziele i święta jest dozwolona przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób na podstawie art. 151¹⁰ pkt 7 KP. Samo zaplanowanie służby w niedzielę nie jest więc naruszeniem. Za każdą przepracowaną niedzielę pracodawca musi jednak udzielić innego dnia wolnego w okresie 6 dni przed nią lub po niej, a za święto w ciągu okresu rozliczeniowego (art. 151¹¹ § 1 KP). Dopiero gdy nie da się oddać dnia wolnego do końca okresu, przysługuje dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę.
Za pracę w niedzielę lub święto uważa się pracę między 6:00 tego dnia a 6:00 dnia następnego, chyba że pracodawca ustalił inną godzinę (art. 151⁹ § 2 KP). Przy służbie od 7:00 w sobotę do 7:00 w niedzielę jedna godzina, od 6:00 do 7:00 w niedzielę, jest więc już pracą w niedzielę. Pracownik pracujący w niedziele powinien ponadto co najmniej raz na 4 tygodnie mieć wolną niedzielę (art. 151¹² KP), co przy małej obsadzie jednego obiektu bywa najtrudniejszym elementem grafiku.
Co musi zawierać ewidencja czasu pracy pracownika ochrony?
Pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy każdego pracownika do celów prawidłowego ustalenia wynagrodzenia (art. 149 KP), a jej zakres określa § 6 rozporządzenia w sprawie dokumentacji pracowniczej. Ewidencja ma odzwierciedlać faktycznie przepracowany czas, a nie zaplanowany grafik. Gdy zmiennik spóźni się dwie godziny i ochroniarz zostanie na posterunku dłużej, w ewidencji musi pojawić się 26 godzin, a nie 24.
- liczba przepracowanych godzin oraz godzina rozpoczęcia i zakończenia pracy w każdej dobie,
- liczba godzin przepracowanych w porze nocnej,
- liczba godzin nadliczbowych,
- dni wolne od pracy z oznaczeniem tytułu ich udzielenia, w tym dni wolne za niedziele i święta,
- liczba godzin dyżuru wraz z godziną jego rozpoczęcia i zakończenia oraz miejscem pełnienia,
- rodzaj i wymiar zwolnień od pracy oraz usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych nieobecności.
Odrębnym dokumentem jest rozkład czasu pracy, który pracownik musi otrzymać co najmniej tydzień przed rozpoczęciem okresu, na który został sporządzony (art. 129 § 3 KP). Każda zmiana w obsadzie musi trafić i do grafiku, i do ewidencji. Zasady poprawiania wpisów opisujemy w artykule o korekcie ewidencji czasu pracy.
Agencja ochrony ma przy tym utrudnione zadanie, bo jej pracownicy pracują w obiektach klientów, a nie we własnej siedzibie. Książka służby na portierni nie zastąpi ewidencji, dlatego rozwiązaniem bywa rejestracja wejścia i wyjścia na samym posterunku. W RCPonline pracownik może odbić początek i koniec zmiany na czytniku QR lub NFC zamontowanym w obiekcie albo w aplikacji mobilnej. Czytniki i aplikacja działają także offline i dosyłają zdarzenia po odzyskaniu połączenia.
Jak prowadzić ewidencję godzin ochroniarza na umowie zlecenia?
Zleceniobiorcy nie obejmuje kodeksowy czas pracy, ale obejmuje go minimalna stawka godzinowa. W 2026 r. wynosi ona 31,40 zł brutto, a od 1 stycznia 2027 r. wzrośnie do 32,30 zł. Jedna 24-godzinna służba na zleceniu musi więc w 2027 r. kosztować zleceniodawcę co najmniej 775,20 zł brutto wynagrodzenia.
Art. 8b ustawy o minimalnym wynagrodzeniu wymaga, aby strony określiły w umowie sposób potwierdzania liczby godzin. Jeśli tego nie zrobią, zleceniobiorca przedkłada informację o liczbie godzin przed terminem wypłaty. Wypłata poniżej minimalnej stawki jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 1000 zł do 30 000 zł (art. 8e). Szczegóły i wzory zapisów omawiamy w artykule o ewidencji godzin na umowie zlecenia.
Zlecenie w ochronie niesie też drugie ryzyko. Od 8 lipca 2026 r. inspektor pracy może sam przekształcić umowę cywilnoprawną w umowę o pracę, jeśli praca jest wykonywana pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zleceniodawcę. Grafik posterunku, stały obiekt i polecenia koordynatora to typowe cechy etatu — sprawdź, kiedy PIP uzna umowę cywilnoprawną za etat.
Jak przetargi publiczne i płaca minimalna 2027 wpływają na grafik?
Usługi ochrony często kupują szpitale, urzędy i spółki komunalne, które działają w trybie Prawa zamówień publicznych. Art. 95 Prawa zamówień publicznych nakazuje zamawiającemu określić wymóg zatrudnienia na podstawie stosunku pracy osób wykonujących czynności, które mają cechy pracy z art. 22 § 1 KP, wraz ze sposobem weryfikacji i sankcjami. Ewidencja i grafiki są jednym z dokumentów, którymi wykonawca wykazuje spełnienie tego wymogu.
Wzrost płacy minimalnej od 1 stycznia 2027 r. podnosi koszty każdego kontraktu ochrony, ponieważ z płacy minimalnej liczony jest także dodatek nocny. Umowa w sprawie zamówienia publicznego zawarta na ponad 12 miesięcy musi przewidywać zasady zmiany wynagrodzenia wykonawcy w razie zmiany minimalnego wynagrodzenia lub minimalnej stawki godzinowej (art. 436 pkt 4 lit. b Pzp). Wniosek o waloryzację trzeba jednak udokumentować, a najprostszą podstawą jest rzetelna ewidencja godzin, nocy i nadgodzin przypisanych do konkretnego obiektu. Więcej w artykule o płacy minimalnej w 2027 r.
Co sprawdzi inspektor PIP w firmie ochroniarskiej?
W 2025 r. inspektorzy przeprowadzili 17 805 kontroli w tym zakresie i stwierdzili nieprawidłowości u 9155 pracodawców. W 2452 kompleksowych kontrolach czasu pracy naruszenia wykryto w 65,1% przypadków, a nierzetelna ewidencja, która nie odzwierciedlała rzeczywistego czasu pracy, dotyczyła 47% skontrolowanych podmiotów. Przebieg kontroli po reformie opisujemy w artykule o kontroli PIP czasu pracy w 2026 r.
- Podstawa systemu — czy system z art. 137 KP i okres rozliczeniowy wprowadzono w regulaminie pracy lub obwieszczeniu.
- Rozkłady czasu pracy — czy pracownicy otrzymali grafik co najmniej tydzień wcześniej.
- Odpoczynek po zmianie — czy po każdej przedłużonej służbie był odpoczynek równy przepracowanym godzinom.
- Wymiar i nadgodziny — czy godziny ponad wymiar zostały rozliczone jako nadliczbowe i czy nie przekroczono przeciętnie 48 godzin tygodniowo.
- Noce, niedziele i święta — czy wypłacono dodatek nocny i czy za każdą niedzielę i święto udzielono dnia wolnego w terminie.
- Zleceniobiorcy — czy istnieje potwierdzenie liczby godzin i czy wynagrodzenie nie spadło poniżej minimalnej stawki.
Za naruszanie przepisów o czasie pracy i dokumentacji pracowniczej grozi grzywna od 2000 zł do 60 000 zł (art. 281 KP). Inspektor może też nałożyć mandat do 5000 zł, a przy trzecim wykroczeniu w ciągu dwóch lat do 10 000 zł.
Podsumowanie
System równoważny z art. 137 KP pozwala obsadzić posterunek całodobowy zmianami 24-godzinnymi, ale nie zmienia wymiaru czasu pracy ani limitów nadgodzin. Grafik etatowego ochroniarza musi mieścić się w miesięcznym wymiarze, zapewniać po każdej długiej służbie odpoczynek równy przepracowanym godzinom i dawać dni wolne za niedziele oraz święta. Ewidencja ma pokazywać rzeczywiste godziny pracy, porę nocną i nadgodziny.
Przed 1 stycznia 2027 r. sprawdź trzy rzeczy. Po pierwsze, czy regulamin pracy poprawnie wprowadza system i okres rozliczeniowy. Po drugie, czy grafiki na styczeń uwzględniają wymiar 152 godzin i nowy dodatek nocny. Po trzecie, czy kontrakty z klientami, zwłaszcza publicznymi, przewidują waloryzację po wzroście płacy minimalnej do 4950 zł i stawki godzinowej do 32,30 zł.