Wynagrodzenie netto to kwota brutto pomniejszona o składki na ubezpieczenia społeczne, składkę zdrowotną i zaliczkę na podatek dochodowy. W 2026 roku punktem odniesienia jest płaca minimalna w wysokości 4806 zł brutto, a przy niej pracownik na etacie otrzymuje 3605,85 zł netto. Wynik zależy jednak od formy zatrudnienia: umowa o pracę, umowa zlecenia, umowa o dzieło i działalność gospodarcza mają inne składki, inne koszty uzyskania przychodu i inne zasady poboru podatku. Od 2022 roku składki zdrowotnej nie odlicza się już od podatku, dlatego obliczenia sprzed tej zmiany prowadzą do zawyżonego wyniku netto. Dowolną kwotę przeliczysz w kalkulatorze wynagrodzeń brutto-netto.
W tym artykule pokazujemy, jak krok po kroku przeliczyć brutto na netto przy każdej z czterech form zatrudnienia, na stawkach obowiązujących w 2026 roku. Każdy przykład zawiera pełne wyliczenie składek i zaliczki na PIT. Omawiamy też oświadczenie PIT-2, ulgę dla młodych, podwyższone koszty uzyskania przychodu i różnice między pełnym a preferencyjnym ZUS przy działalności gospodarczej.
W skrócie
Na umowie o pracę pracownik płaci 13,71% brutto na ubezpieczenia społeczne (9,76% emerytalne, 1,5% rentowe, 2,45% chorobowe), 9% składki zdrowotnej od kwoty pomniejszonej o te składki i 12% zaliczki na PIT od podstawy pomniejszonej o 250 zł kosztów, minus 300 zł przy złożonym PIT-2. Płaca minimalna 4806 zł brutto daje w 2026 r. 3605,85 zł netto. Na zleceniu i dziele koszty uzyskania wynoszą 20%, a dzieło co do zasady nie podlega składkom ZUS.
Podstawa prawna
- rozporządzenie RM z 11 września 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1242) — minimalne wynagrodzenie 4806 zł i stawka godzinowa 31,40 zł w 2026 r.
- art. 6 ust. 4, art. 16 ust. 1b, art. 18a i art. 22 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych — stopy i podział składek, zwolnienie studentów do 26 lat, preferencyjna podstawa
- art. 79 i 79a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej — składka zdrowotna 9%, a przy podatku liniowym 4,9%
- art. 21 ust. 1 pkt 148, art. 22 ust. 2 i 9, art. 27, art. 30c, art. 31b, art. 41 ustawy o PIT — skala 12% i 32%, kwota zmniejszająca 3600 zł, koszty uzyskania, ulga dla młodych, PIT-2
- obwieszczenie MRPiPS z 19 listopada 2025 r. (M.P. 2025 poz. 1206) — prognozowane przeciętne wynagrodzenie 9420 zł i limit 282 600 zł na 2026 r.
Stan prawny na: 5 listopada 2026 r.
Zapamiętaj:
- Składki społeczne pracownika na etacie to łącznie 13,71% brutto.
- Składka zdrowotna wynosi 9% i od 2022 roku nie obniża podatku.
- Pierwszy próg PIT to 12% do 120 000 zł dochodu rocznie, powyżej 32%; kwota zmniejszająca podatek wynosi 3600 zł rocznie, czyli 300 zł miesięcznie przy PIT-2.
- Płaca minimalna w 2026 roku: 4806 zł brutto, czyli 3605,85 zł netto na etacie.
Z czego składa się różnica między brutto a netto?
Kwota brutto to wynagrodzenie zapisane w umowie, a netto to kwota przelewana na konto. Między nimi stoją trzy grupy obciążeń pobieranych przez pracodawcę lub zleceniodawcę jako płatnika.
| Obciążenie | Stawka po stronie pracownika | Podstawa |
|---|---|---|
| Ubezpieczenie emerytalne | 9,76% | przychód brutto |
| Ubezpieczenie rentowe | 1,5% | przychód brutto |
| Ubezpieczenie chorobowe | 2,45% (na zleceniu dobrowolne) | przychód brutto |
| Ubezpieczenie zdrowotne | 9% | brutto minus składki społeczne |
| Zaliczka na PIT | 12% (32% po przekroczeniu 120 000 zł) | brutto minus składki społeczne i koszty uzyskania |
Ustawowe stopy składek to 19,52% na emerytalne, 8% na rentowe i 2,45% na chorobowe. Emerytalną pracownik i pracodawca dzielą po połowie, rentową w proporcji 1,5% do 6,5%, a chorobową w całości finansuje pracownik. Wypadkową, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych pokrywa pracodawca, więc nie zmniejszają one wynagrodzenia netto. Pełny koszt etatu po stronie firmy rozpisaliśmy we wpisie o tym, ile kosztuje zatrudnienie pracownika w 2026 roku.
Od 2026 roku obowiązuje też roczny limit podstawy składek emerytalnej i rentowej w wysokości 282 600 zł, czyli 30-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Po jego przekroczeniu w danym roku te dwie składki przestają być pobierane, co podnosi netto osób o wysokich zarobkach w ostatnich miesiącach roku.
Jak obliczyć wynagrodzenie netto na umowie o pracę?
Na etacie obowiązują miesięczne koszty uzyskania przychodu w wysokości 250 zł albo 300 zł, gdy pracownik dojeżdża do pracy z innej miejscowości i nie otrzymuje dodatku za rozłąkę. Zaliczkę obniża się o 300 zł, czyli 1/12 kwoty zmniejszającej podatek, jeżeli pracownik złożył pracodawcy oświadczenie o stosowaniu pomniejszenia (PIT-2). Podstawę opodatkowania i zaliczkę zaokrągla się do pełnych złotych.
Przykład 1: płaca minimalna 4806 zł brutto
- Składki społeczne: emerytalna 469,07 zł, rentowa 72,09 zł, chorobowa 117,75 zł — razem 658,91 zł.
- Składka zdrowotna: (4806 − 658,91) × 9% = 4147,09 × 9% = 373,24 zł.
- Podstawa opodatkowania: 4806 − 658,91 − 250 = 3897,09 zł, po zaokrągleniu 3897 zł.
- Zaliczka na PIT: 3897 × 12% = 467,64 zł − 300 zł = 167,64 zł, po zaokrągleniu 168 zł.
- Netto: 4806 − 658,91 − 373,24 − 168 = 3605,85 zł.
Bez złożonego PIT-2 zaliczka wynosi 468 zł, a wynagrodzenie netto spada do 3305,85 zł. Różnica nie przepada, bo pracownik odzyska ją w zeznaniu rocznym, ale przez cały rok otrzymuje niższe wypłaty.
Przykład 2: 8000 zł brutto
- Składki społeczne: emerytalna 780,80 zł, rentowa 120,00 zł, chorobowa 196,00 zł — razem 1096,80 zł.
- Składka zdrowotna: (8000 − 1096,80) × 9% = 6903,20 × 9% = 621,29 zł.
- Podstawa opodatkowania: 8000 − 1096,80 − 250 = 6653,20 zł, po zaokrągleniu 6653 zł.
- Zaliczka na PIT: 6653 × 12% = 798,36 zł − 300 zł = 498,36 zł, po zaokrągleniu 498 zł.
- Netto: 8000 − 1096,80 − 621,29 − 498 = 5783,91 zł.
Przy takim wynagrodzeniu roczny dochód nie przekracza 120 000 zł, więc przez cały rok obowiązuje stawka 12%. Pracodawca stosuje stawkę 32% od miesiąca, w którym dochód pracownika narastająco przekroczy próg. Mechanizm progów opisaliśmy we wpisie o tym, jak działają progi podatkowe.
Jak obliczyć netto na umowie zlecenia?
Zleceniobiorca, dla którego zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, płaci składkę emerytalną i rentową obowiązkowo, a chorobową dobrowolnie. Składkę wypadkową w całości finansuje zleceniodawca, więc nie pomniejsza ona wypłaty. Koszty uzyskania przychodu wynoszą 20% przychodu pomniejszonego o składki społeczne. Zaliczka na PIT to 12%, a po złożeniu PIT-2 płatnik obniża ją o 300 zł, tak jak na etacie.
Przykład 3: zlecenie 4000 zł brutto, z dobrowolnym chorobowym
- Składki społeczne: emerytalna 390,40 zł, rentowa 60,00 zł, chorobowa 98,00 zł — razem 548,40 zł.
- Koszty uzyskania: (4000 − 548,40) × 20% = 3451,60 × 20% = 690,32 zł.
- Podstawa opodatkowania: 3451,60 − 690,32 = 2761,28 zł, po zaokrągleniu 2761 zł.
- Zaliczka na PIT: 2761 × 12% = 331,32 zł, po zaokrągleniu 331 zł (z PIT-2: 31 zł).
- Składka zdrowotna: 3451,60 × 9% = 310,64 zł.
- Netto: 4000 − 548,40 − 310,64 − 331 = 2809,96 zł, a z PIT-2 3109,96 zł.
Wynagrodzenie na zleceniu nie może być niższe niż minimalna stawka godzinowa, która w 2026 roku wynosi 31,40 zł brutto. Strony muszą też ustalić w umowie sposób potwierdzania liczby przepracowanych godzin, co omawiamy we wpisie o ewidencji godzin na umowie zlecenia.
Student do 26. roku życia na zleceniu
Uczniowie szkół ponadpodstawowych i studenci do ukończenia 26 lat nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zlecenia (art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przychody z umowy o pracę i ze zlecenia osób przed 26. urodzinami są zwolnione z PIT do kwoty 85 528 zł rocznie (art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT). W efekcie student na zleceniu często otrzymuje kwotę zbliżoną do brutto. Szczegóły i wyjątki opisaliśmy w poradniku o zatrudnieniu studenta.
Jak obliczyć netto na umowie o dzieło?
Umowa o dzieło, zawarta z osobą, która nie jest jednocześnie pracownikiem zamawiającego, nie podlega składkom na ubezpieczenia społeczne ani na ubezpieczenie zdrowotne. Od przychodu odejmuje się koszty uzyskania w wysokości 20%, a przy przenoszeniu praw autorskich 50%, przy czym łączne koszty 50% w roku nie mogą przekroczyć 120 000 zł. Zaliczka wynosi 12% i również może być obniżona o 300 zł po złożeniu PIT-2.
Przykład 4: dzieło 4000 zł brutto, koszty 20%
- Koszty uzyskania: 4000 × 20% = 800 zł.
- Podstawa opodatkowania: 4000 − 800 = 3200 zł.
- Zaliczka na PIT: 3200 × 12% = 384 zł (z PIT-2: 84 zł).
- Netto: 4000 − 384 = 3616 zł, a z PIT-2 3916 zł.
Wysokie netto ma swoją cenę: brak składek oznacza brak okresów składkowych do emerytury i brak prawa do zasiłku chorobowego. ZUS i inspekcja pracy mogą zakwestionować umowę o dzieło, która w rzeczywistości polega na starannym działaniu, a wtedy płatnik dopłaca zaległe składki. Od 8 lipca 2026 roku inspektor pracy może też decyzją stwierdzić istnienie stosunku pracy, o czym piszemy we wpisie o tym, kiedy PIP uzna współpracę za etat.
Jak policzyć dochód „na rękę” przy działalności gospodarczej?
Przy samozatrudnieniu nie ma wynagrodzenia brutto w ścisłym znaczeniu. Przedsiębiorca wystawia faktury, odlicza koszty firmowe, a składki ZUS i podatek opłaca samodzielnie. Na wynik wpływają trzy decyzje: wysokość podstawy składek, forma opodatkowania i to, czy przedsiębiorca opłaca dobrowolne chorobowe.
| Wariant ZUS w 2026 r. | Minimalna podstawa | Składka emerytalna + rentowa |
|---|---|---|
| Pełny ZUS | 5652 zł (60% z 9420 zł) | 1103,27 zł + 452,16 zł = 1555,43 zł |
| Preferencyjny ZUS (pierwsze 24 miesiące) | 1441,80 zł (30% z 4806 zł) | 281,44 zł + 115,34 zł = 396,78 zł |
Do tych kwot dochodzi dobrowolna składka chorobowa (2,45% podstawy), składka wypadkowa według stopy płatnika i składka na Fundusz Pracy. Składka zdrowotna zależy od formy opodatkowania: przy skali podatkowej wynosi 9% dochodu, a przy podatku liniowym 4,9% dochodu, w obu przypadkach z ustawowym minimum. Podatek liniowy wynosi 19% dochodu, a na skali obowiązują stawki 12% i 32%. Aktualne kwoty minimalnej składki zdrowotnej i ryczałtowych progów publikuje ZUS.
Preferencyjna podstawa nie przysługuje osobie, która w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadziła działalność, ani przedsiębiorcy pracującemu na rzecz byłego pracodawcy w zakresie wcześniejszych obowiązków z bieżącego lub poprzedniego roku (art. 18a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przy porównywaniu oferty B2B z etatem trzeba też doliczyć brak płatnego urlopu i wynagrodzenia chorobowego.
Gdzie najczęściej pojawiają się błędy w obliczeniach?
- Odliczanie składki zdrowotnej od podatku — zasada sprzed 2022 roku zawyża netto o kilkaset złotych.
- Kwota zmniejszająca bez PIT-2 — pracodawca może obniżyć zaliczkę o 300 zł tylko po złożeniu oświadczenia.
- Składka wypadkowa po stronie zleceniobiorcy — finansuje ją płatnik, więc nie pomniejsza wypłaty.
- Koszty 20% liczone od brutto — na zleceniu liczy się je od przychodu pomniejszonego o składki społeczne.
- Błędna liczba godzin — przy wynagrodzeniu godzinowym i nadgodzinach netto jest tak dokładne jak ewidencja czasu pracy, z której pochodzą godziny.
Podsumowanie
Przeliczenie brutto na netto w 2026 roku wymaga trzech kroków: odjęcia składek społecznych, obliczenia składki zdrowotnej i ustalenia zaliczki na PIT po kosztach uzyskania przychodu. Forma zatrudnienia zmienia każdy z tych kroków, dlatego ta sama kwota brutto daje na etacie, zleceniu i dziele różne wypłaty.
- Na etacie przy płacy minimalnej 4806 zł brutto pracownik otrzymuje 3605,85 zł netto, jeśli złożył PIT-2.
- Na zleceniu i dziele koszty uzyskania wynoszą 20%, a dzieło co do zasady nie podlega składkom ZUS.
- Składka zdrowotna nie obniża podatku, a kwota zmniejszająca działa w zaliczkach tylko po złożeniu PIT-2.