Urlop tacierzyński nie jest pojęciem z Kodeksu pracy. Tym potocznym określeniem nazywa się dwa różne uprawnienia ojca: przejęcie niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego matki (art. 180 § 4–5 KP) oraz 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, które od 26 kwietnia 2023 roku przysługują wyłącznie ojcu (art. 182¹a § 4 KP). Oba bywają mylone ze sobą i z urlopem ojcowskim, a każde z nich ma inny wymiar, inny termin wniosku i inną wysokość zasiłku.
W tym artykule porządkujemy uprawnienia ojca pracownika według aktualnych przepisów. Wyjaśniamy, ile tygodni urlopu macierzyńskiego może przejąć ojciec i kiedy, czym są nieprzenoszalne tygodnie urlopu rodzicielskiego, jakie terminy obowiązują przy wnioskach oraz ile wynosi zasiłek za każdy z tych okresów.
W skrócie
„Tacierzyński” to potoczna nazwa dwóch uprawnień ojca. Po pierwsze, gdy matka wykorzysta po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ojciec może przejąć jego resztę — przy jednym dziecku do 6 tygodni — na wniosek złożony co najmniej 14 dni wcześniej. Po drugie, ojcu przysługuje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, których nie można przekazać matce. Niezależnie od tego ojciec ma 2 tygodnie urlopu ojcowskiego do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy.
Podstawa prawna
- art. 180 § 1–5, § 8–9 KP — wymiar urlopu macierzyńskiego i przejęcie jego części przez ojca
- art. 182¹a § 4 KP — 9 tygodni urlopu rodzicielskiego wyłącznie dla każdego z rodziców
- art. 182³ KP — urlop ojcowski
- art. 31 ustawy zasiłkowej — zasiłek macierzyński 100%, 81,5% i 70%
Stan prawny na: 12 października 2026 r.
Czym jest urlop tacierzyński?
Kodeks pracy nie zna nazwy „urlop tacierzyński”. W praktyce kadrowej i w mediach stosuje się ją do każdego okresu, w którym ojciec zamiast matki zajmuje się dzieckiem w pierwszym roku jego życia. Prawnie są to jednak dwa odrębne tytuły: część urlopu macierzyńskiego przejęta od matki oraz urlop rodzicielski ojca, w tym jego 9 nieprzenoszalnych tygodni.
Od obu trzeba odróżnić urlop ojcowski. To osobne, przysługujące tylko ojcu 2 tygodnie, które nie zmniejszają ani urlopu macierzyńskiego, ani rodzicielskiego. Zasady urlopu ojcowskiego opisujemy szerzej w artykule o urlopie ojcowskim.
| Uprawnienie ojca | Wymiar | Termin wniosku | Zasiłek |
|---|---|---|---|
| Część urlopu macierzyńskiego przejęta od matki | reszta z 20 tygodni po wykorzystaniu przez matkę min. 14 tygodni (przy jednym dziecku do 6 tygodni) | min. 14 dni przed | 100% (81,5% przy wniosku z art. 30a) |
| Urlop rodzicielski — część wyłączna ojca | 9 tygodni | min. 21 dni przed | 70% |
| Urlop rodzicielski — pozostała część puli | według podziału z matką (łącznie 41 tygodni) | min. 21 dni przed | 70% (81,5% przy wniosku z art. 30a) |
| Urlop ojcowski | 2 tygodnie, do 12. miesiąca życia dziecka | min. 7 dni przed | 100% |
Kiedy ojciec może przejąć urlop macierzyński?
Urlop macierzyński przy urodzeniu jednego dziecka trwa 20 tygodni (art. 180 § 1 KP). Matka musi wykorzystać po porodzie co najmniej 14 tygodni. Dopiero po tym okresie może zrezygnować z pozostałej części i wrócić do pracy, jeśli resztę wykorzysta ojciec wychowujący dziecko (art. 180 § 4 KP). Przy jednym dziecku ojciec przejmuje więc najwyżej 6 tygodni, a jeśli matka skorzystała z części urlopu przed porodem, odpowiednio mniej.
Przejęcie urlopu jest możliwe także wtedy, gdy matka nie jest pracownicą, ale podlega ubezpieczeniu chorobowemu, np. prowadzi działalność gospodarczą i pobiera zasiłek macierzyński. Jeśli po co najmniej 14 tygodniach po porodzie zrezygnuje z dalszego pobierania zasiłku, ojciec pracownik ma prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu tej rezygnacji (art. 180 § 5 KP). Krótszy próg 8 tygodni obowiązuje w szczególnych sytuacjach, np. gdy matka ma orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji albo przebywa w szpitalu (§ 6, § 10).
Gdy matka nie ma żadnego tytułu do ubezpieczenia chorobowego, ojciec nie przejmuje urlopu macierzyńskiego. W takiej sytuacji korzysta z urlopu rodzicielskiego, którego wymiar może sam wykorzystać w całości, oraz z urlopu ojcowskiego.
9 tygodni urlopu rodzicielskiego tylko dla ojca
Urlop rodzicielski wynosi łącznie 41 tygodni przy jednym dziecku i 43 przy porodzie mnogim. Z tej puli każdy z rodziców ma wyłączne prawo do 9 tygodni, których nie może przenieść na drugiego (art. 182¹a § 4 KP). Jeśli ojciec ich nie wykorzysta, przepadają, a matka może skorzystać najwyżej z 32 tygodni.
Ojciec nie musi ograniczać się do swoich 9 tygodni. Może wykorzystać także część wspólnej puli, jeśli rodzice tak się umówią, a nawet korzystać z urlopu jednocześnie z matką. Urlop rodzicielski można podzielić na najwyżej 5 części i wykorzystać do końca roku, w którym dziecko kończy 6 lat. Szczegóły podziału, wniosków i łączenia urlopu z pracą opisujemy w przewodniku po urlopie rodzicielskim.
Jak złożyć wnioski i w jakich terminach?
Przejęcie części urlopu macierzyńskiego wymaga dwóch wniosków, zwykle do dwóch różnych pracodawców. Każdy składa się w postaci papierowej lub elektronicznej, a pracodawca musi go uwzględnić.
- Matka składa swojemu pracodawcy wniosek o rezygnację z pozostałej części urlopu macierzyńskiego co najmniej 7 dni przed powrotem do pracy (art. 180 § 8 KP). Dołącza kopię wniosku ojca o udzielenie tej części urlopu.
- Ojciec składa swojemu pracodawcy wniosek o udzielenie części urlopu macierzyńskiego co najmniej 14 dni przed jej rozpoczęciem (art. 180 § 9 KP).
- Na urlop rodzicielski ojciec składa osobny wniosek co najmniej 21 dni przed jego rozpoczęciem (art. 182¹d § 1 KP), z oświadczeniem o planach drugiego rodzica.
Treść wniosków i listę załączników określa rozporządzenie MRPiPS w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem (Dz.U. 2025 poz. 322). Gotowe formularze znajdziesz we wzorach wniosków o urlop macierzyński i rodzicielski oraz we wzorze wniosku o urlop ojcowski.
Ile wynosi zasiłek za urlop tacierzyński?
Za okres przejętego urlopu macierzyńskiego ojciec otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru (art. 31 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Jeśli matka złożyła wniosek z art. 30a w ciągu 21 dni po porodzie, zasiłek za macierzyński i rodzicielski wynosi 81,5%. Za 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujących wyłącznie ojcu zasiłek wynosi zawsze 70% (art. 31 ust. 3f).
Podstawę wymiaru ustala się z wynagrodzenia ojca, a nie matki. Zasiłek wypłaca ZUS albo pracodawca zatrudniający powyżej 20 osób, który jest płatnikiem zasiłków. Orientacyjną kwotę policzysz w kalkulatorze zasiłku macierzyńskiego.
Ochrona ojca i obowiązki pracodawcy
Od dnia złożenia wniosku o część urlopu macierzyńskiego, urlop rodzicielski albo ojcowski do dnia zakończenia urlopu pracodawca nie może przygotowywać wypowiedzenia ani wypowiedzieć lub rozwiązać umowy z ojcem (art. 177 § 1 KP). Przy wniosku złożonym z dużym wyprzedzeniem ochrona zaczyna się 14 dni przed częścią urlopu macierzyńskiego i 21 dni przed urlopem rodzicielskim (art. 177 § 1¹ KP). Po powrocie ojciec ma prawo do pracy na dotychczasowym lub równorzędnym stanowisku (art. 186⁴ KP).
Dokumenty dotyczące tych urlopów trafiają do części B akt osobowych, a nieobecność oznacza się w ewidencji czasu pracy właściwym symbolem. Osobne oznaczenie każdego tytułu pozwala sprawdzić, czy ojciec wykorzystał swoje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego.
Podsumowanie
„Urlop tacierzyński” to w rzeczywistości przejęta część urlopu macierzyńskiego oraz urlop rodzicielski ojca. Przy jednym dziecku ojciec może przejąć do 6 tygodni macierzyńskiego, gdy matka wykorzysta po porodzie 14 tygodni, a dodatkowo ma 9 własnych tygodni rodzicielskiego i 2 tygodnie urlopu ojcowskiego.
- Część macierzyńskiego: wniosek ojca min. 14 dni przed, wniosek matki o rezygnację min. 7 dni przed powrotem.
- Urlop rodzicielski: wniosek min. 21 dni przed, 9 tygodni ojca przepada, jeśli z nich nie skorzysta.
- Zasiłek: 100% za przejęty macierzyński, 70% za 9 tygodni rodzicielskiego ojca.