Przepisy nie określają temperatury, poniżej której praca na otwartej przestrzeni jest zakazana, ale nakładają na pracodawcę konkretne obowiązki: zapewnienie minimalnej temperatury w pomieszczeniach, posiłków profilaktycznych i gorących napojów, pomieszczeń do ogrzania się oraz odzieży ochronnej. Obowiązki te dotyczą przede wszystkim magazynów, budownictwa, ochrony, usług komunalnych i transportu. Poniżej zebraliśmy je wraz z podstawą prawną i progami, które weryfikuje Państwowa Inspekcja Pracy.
Minimalna temperatura w pomieszczeniach pracy: 14 i 18 stopni
Zgodnie z § 30 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy, nie niższą niż:
- 14°C, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają (np. chłodnie, mroźnie),
- 18°C w pomieszczeniach, w których wykonywana jest lekka praca fizyczna, oraz w pomieszczeniach biurowych.
Magazyn, hala produkcyjna czy warsztat, w których temperatura spada poniżej 14°C bez uzasadnienia technologicznego, naruszają przepisy BHP. Pracodawca powinien wtedy zapewnić ogrzewanie, a jeśli jest to niemożliwe, zorganizować pracę tak, aby ograniczyć czas przebywania w chłodzie, i zastosować pozostałe środki opisane poniżej. Pomieszczenia pracy i ich wyposażenie muszą również zapewniać ochronę przed niekorzystnymi warunkami cieplnymi, zwłaszcza przed przeciągami i wilgocią (§ 15 i § 32 rozporządzenia).
Praca na otwartej przestrzeni: brak dolnego limitu, ale są obowiązki
Żaden przepis nie wyznacza temperatury, przy której trzeba wstrzymać pracę na zewnątrz. Pracodawca odpowiada jednak za organizację pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki (art. 207 i art. 212 Kodeksu pracy). W praktyce oznacza to skrócenie czasu ekspozycji na mróz, przerwy na ogrzanie się, rotację zadań i wstrzymanie prac, gdy warunki zagrażają zdrowiu, np. przy silnym wietrze i oblodzeniu na wysokości.
Pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, jeżeli warunki nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia, zawiadamiając o tym przełożonego (art. 210 Kodeksu pracy). Za czas takiego powstrzymania się zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Pomieszczenia do ogrzewania się
Przy pracach wykonywanych na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach pracodawca zapewnia pracownikom w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia umożliwiające schronienie się przed opadami, ogrzanie się oraz zmianę odzieży (§ 44 załącznika nr 3 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Wymagania:
- temperatura w pomieszczeniu nie niższa niż 16°C,
- co najmniej 0,1 m² powierzchni na każdego pracownika najliczniejszej zmiany, łącznie nie mniej niż 8 m²,
- możliwość podgrzania posiłku.
Jeżeli ze względu na rodzaj prac zapewnienie takiego pomieszczenia jest niemożliwe (np. prace liniowe, drogowe), pracodawca zapewnia w pobliżu miejsca pracy odpowiednio urządzone źródła ciepła (§ 45 załącznika nr 3), przy zachowaniu wymagań ochrony przeciwpożarowej.
Posiłki profilaktyczne w okresie zimowym
Zasady wydawania posiłków określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. z 1996 r. nr 60 poz. 279 z późn. zm.), wydane na podstawie art. 232 Kodeksu pracy. Posiłki przysługują pracownikom wykonującym prace (§ 3):
| Rodzaj pracy | Próg wydatku energetycznego w ciągu zmiany |
|---|---|
| Prace związane z wysiłkiem fizycznym (niezależnie od warunków) | powyżej 2000 kcal u mężczyzn, powyżej 1100 kcal u kobiet |
| Prace w pomieszczeniach zamkniętych, w których temperatura stale utrzymuje się poniżej 10°C | powyżej 1500 kcal u mężczyzn, powyżej 1000 kcal u kobiet |
| Prace na otwartej przestrzeni w okresie zimowym (1 listopada do 31 marca) | powyżej 1500 kcal u mężczyzn, powyżej 1000 kcal u kobiet |
| Prace pod ziemią | bez progu |
| Usuwanie skutków klęsk żywiołowych i katastrof | bez progu |
Posiłek powinien zawierać około 1000 kcal (§ 2) i być wydany w czasie regulaminowej przerwy, z reguły po 3–4 godzinach pracy (§ 6). Pracodawca może zapewnić posiłek w formie gotowego dania, produktów do przygotowania posiłku we własnym zakresie albo bonów, talonów lub kart przedpłaconych na posiłki (§ 2 ust. 2). Nie wolno zastąpić posiłku ekwiwalentem pieniężnym (§ 8). Stanowiska, na których posiłki przysługują, pracodawca ustala w porozumieniu ze związkami zawodowymi lub przedstawicielami pracowników (§ 5).
Wydatek energetyczny ustala się na podstawie pomiarów lub tabel (metoda Lehmanna, metoda chronometrażowo-tabelaryczna). W praktyce próg 1500 kcal przekraczają m.in. pracownicy budowlani, magazynierzy przenoszący ręcznie ładunki, pracownicy służb komunalnych i leśnicy.
Napoje gorące
Napoje przysługują pracownikom wykonującym prace na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10°C, a także w warunkach mikroklimatu zimnego, charakteryzującego się wskaźnikiem siły chłodzącej powietrza (WCI) powyżej 1000 (§ 4). Pracodawca zapewnia napoje gorące w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników, w ciągu całej zmiany roboczej (§ 4 ust. 2). Tak jak w przypadku posiłków, nie można ich zastąpić ekwiwalentem pieniężnym.
Odzież ochronna i środki ochrony indywidualnej
Pracodawca ma obowiązek nieodpłatnie dostarczyć pracownikowi odzież i obuwie robocze, jeżeli odzież własna może ulec zniszczeniu lub wymagają tego względy BHP (art. 237(7) Kodeksu pracy), a także środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych czynników, w tym niskiej temperatury (art. 237(6) Kodeksu pracy). Zimą oznacza to m.in. ocieplane kurtki, rękawice, czapki, obuwie z antypoślizgową podeszwą i odzież ostrzegawczą na stanowiskach przy ruchu pojazdów. Rodzaje odzieży i przewidywane okresy jej użytkowania pracodawca ustala w porozumieniu z przedstawicielami pracowników (art. 237(8) Kodeksu pracy). Odzieży ochronnej, w przeciwieństwie do roboczej, nie można zastąpić ekwiwalentem.
Odśnieżanie i stan nawierzchni
Pracodawca odpowiada za utrzymanie w należytym stanie dróg komunikacyjnych i dojść do stanowisk pracy, w tym za usuwanie śniegu i lodu z ciągów pieszych, placów manewrowych i ramp (§ 4 załącznika nr 3 oraz § 6 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Obowiązek odśnieżania dachów i usuwania sopli wynika z art. 61 pkt 2 Prawa budowlanego. Prace na dachu zimą są pracami szczególnie niebezpiecznymi i wymagają odrębnego instruktażu oraz zabezpieczeń przed upadkiem.
Grupy wymagające szczególnej ochrony
Kobietom w ciąży i karmiącym piersią nie wolno powierzać prac w mikroklimacie zimnym, w którym wskaźnik siły chłodzącej powietrza WCI przekracza 1000 (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią). Ograniczenia dotyczą także pracowników młodocianych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym). Pracowników z orzeczeniami lekarskimi zawierającymi przeciwwskazania do pracy w niskich temperaturach nie można kierować do takich prac.
Maksymalna temperatura od 2027 r.: co zmienia nowe rozporządzenie
Polskie prawo przez lata określało tylko minimalną temperaturę w pomieszczeniach. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wprowadza od 11 stycznia 2027 r. również limity maksymalne: 35°C w pomieszczeniach i 32°C przy ciężkiej pracy fizycznej na zewnątrz, a progi 28°C (pomieszczenia) i 25°C (praca na zewnątrz i ciężka praca w pomieszczeniach), po których przekroczeniu pracodawca ma obowiązek wdrożyć środki techniczne lub organizacyjne. Nowe przepisy nie zmieniają zasad pracy w niskich temperaturach, ale wymagają uzgodnienia środków z komisją BHP lub przedstawicielami pracowników. Warto wykorzystać tę okazję i w jednym dokumencie opisać zasady postępowania zarówno przy upale, jak i przy mrozie.
Kary za naruszenie przepisów BHP
Nieprzestrzeganie przepisów lub zasad BHP jest wykroczeniem z art. 283 § 1 Kodeksu pracy. Od 8 lipca 2026 r., po nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, grzywna wynosi od 2 000 zł do 60 000 zł. Inspektor pracy może również nakazać wstrzymanie prac, jeżeli warunki stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. Podczas kontroli zimowych PIP sprawdza w szczególności: temperaturę w pomieszczeniach, dostępność pomieszczeń do ogrzania się, wydawanie posiłków i napojów, stan odzieży ochronnej oraz odśnieżenie ciągów komunikacyjnych.
Jak udokumentować zimowe obowiązki
- Ustal w regulaminie pracy lub odrębnym zarządzeniu stanowiska, na których przysługują posiłki i napoje, oraz sposób ich wydawania.
- Prowadź listę wydanych posiłków lub bonów z podpisami pracowników albo rejestr w systemie.
- Zapisuj przerwy na ogrzanie się w ewidencji czasu pracy. Są to przerwy wliczane do czasu pracy, ale ich udokumentowanie ułatwia wykazanie przed PIP, że pracodawca ograniczył ekspozycję na mróz.
- Aktualizuj kartę oceny ryzyka zawodowego o czynnik niskiej temperatury i śliskiej nawierzchni.
- Odnotuj wydanie odzieży ochronnej w kartotece przydziału odzieży.
W firmach z pracownikami w terenie i na kilku obiektach pomaga aplikacja mobilna z lokalizacją: rejestruje czas pracy i przerwy niezależnie od miejsca, a elektroniczna ewidencja czasu pracy pokazuje rzeczywisty czas spędzony na zewnątrz. Specyfikę prowadzenia ewidencji w branżach najbardziej narażonych na zimno opisujemy w artykułach o ewidencji czasu pracy w ochronie oraz na stronie rozwiązań dla firm budowlanych.
Szymon Mojsak