Wczasy pod gruszą to potoczna nazwa dofinansowania do wypoczynku organizowanego przez pracownika we własnym zakresie, wypłacanego z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Ustawa o ZFŚS nie używa tego pojęcia — mówi o działalności socjalnej na rzecz różnych form wypoczynku, a o tym, kto i ile dostanie, decyduje regulamin funduszu oraz sytuacja życiowa, rodzinna i materialna pracownika. Wczasy pod gruszą często są mylone ze świadczeniem urlopowym, które wypłacają mniejsi pracodawcy niebędący zobowiązani do tworzenia funduszu.
W tym artykule wyjaśniamy, którzy pracodawcy tworzą ZFŚS, na jakich zasadach przyznaje się wczasy pod gruszą i czy muszą być powiązane z urlopem. Opisujemy też różnicę między dopłatą z funduszu a świadczeniem urlopowym, zwolnienie z podatku do 1000 zł rocznie oraz najczęstsze błędy przy wypłacie.
W skrócie
Wczasy pod gruszą to dopłata do wypoczynku z ZFŚS. Fundusz obowiązkowo tworzą pracodawcy zatrudniający co najmniej 50 pracowników na pełne etaty, a ci z 20–49 etatami — na wniosek związku zawodowego (art. 3 ustawy o ZFŚS). Wysokość dopłaty zależy od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika (art. 8 ust. 1) oraz od regulaminu funduszu. Świadczenia z ZFŚS są zwolnione z PIT do 1000 zł rocznie (art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT). Świadczenie urlopowe to inny instrument — wymaga 14 kolejnych dni urlopu.
Podstawa prawna
- art. 2 pkt 1 i art. 3 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych — działalność socjalna i obowiązek tworzenia funduszu
- art. 3 ust. 3–6 tej ustawy — świadczenie urlopowe u pracodawców bez funduszu
- art. 8 tej ustawy — kryterium socjalne i regulamin funduszu
- art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT — zwolnienie do 1000 zł rocznie
Stan prawny na: 12 października 2026 r.
Czym są wczasy pod gruszą?
Wczasy pod gruszą to świadczenie pieniężne z ZFŚS przeznaczone na wypoczynek, który pracownik organizuje sam — wyjazd, pobyt u rodziny czy wypoczynek w domu. Ustawa o ZFŚS definiuje działalność socjalną jako m.in. usługi na rzecz różnych form wypoczynku (art. 2 pkt 1), a nazwa „wczasy pod gruszą” pochodzi z praktyki zakładowej, nie z przepisów.
O tym, czy pracodawca w ogóle wypłaca takie świadczenie, jakie są jego warunki i kwoty, decyduje regulamin ZFŚS. Regulamin ustala pracodawca w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową, a jeśli jej nie ma — z pracownikami wybranymi przez załogę (art. 8 ust. 2). Dofinansowanie nie jest więc roszczeniem przysługującym każdemu pracownikowi w tej samej wysokości.
Którzy pracodawcy tworzą ZFŚS?
Fundusz tworzą obowiązkowo pracodawcy zatrudniający według stanu na 1 stycznia co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty (art. 3 ust. 1 ustawy o ZFŚS). Pracodawcy zatrudniający od 20 do 49 pracowników tworzą fundusz na wniosek zakładowej organizacji związkowej (ust. 1c), a jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe — bez względu na liczbę pracowników (ust. 2).
Pracodawcy zatrudniający mniej niż 50 pracowników mogą dobrowolnie tworzyć fundusz albo wypłacać świadczenie urlopowe (ust. 3). Jeśli nie robią ani jednego, ani drugiego, informują o tym pracowników w pierwszym miesiącu roku (ust. 3a). Pracodawca objęty obowiązkiem może też — w układzie zbiorowym lub regulaminie wynagradzania — postanowić o nietworzeniu funduszu (art. 4). Zasady odpisu i jego terminów opisujemy w artykule o odpisie na ZFŚS w 2026 roku.
Jak przyznaje się wczasy pod gruszą?
Przyznawanie świadczeń i wysokość dopłat z funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej (art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS). Pracownik o niższym dochodzie na osobę w rodzinie powinien więc otrzymać wyższą dopłatę. Wypłata wszystkim w równej kwocie, bez kryterium socjalnego, jest niezgodna z ustawą.
Pracownik zwykle składa wniosek i oświadczenie o dochodach. Pracodawca może żądać udokumentowania danych w zakresie niezbędnym do ich potwierdzenia (art. 8 ust. 1a), ale tylko w granicach określonych w regulaminie. Przepisy nie wymagają przedstawienia faktur za wypoczynek ani wykorzystania określonej liczby dni urlopu — takie warunki może, ale nie musi, przewidywać regulamin. Wzór dokumentu udostępniamy jako wzór wniosku o wczasy pod gruszą.
Wczasy pod gruszą a świadczenie urlopowe
Świadczenie urlopowe to odrębne świadczenie dla pracowników pracodawców, którzy nie tworzą funduszu, a zdecydowali się wypłacać to świadczenie zamiast niego (art. 3 ust. 3 ustawy o ZFŚS). Pracodawca wypłaca je raz w roku każdemu pracownikowi, który w danym roku korzysta z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych, najpóźniej w ostatnim dniu przed rozpoczęciem tego urlopu (ust. 5–5a).
| Cecha | Wczasy pod gruszą (ZFŚS) | Świadczenie urlopowe |
|---|---|---|
| Kto wypłaca | pracodawca z funduszu | pracodawca bez funduszu |
| Kryterium socjalne | tak, obowiązkowe | nie — jednakowe zasady dla wszystkich |
| Warunek urlopu | tylko jeśli przewiduje go regulamin | urlop co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych |
| Maksymalna kwota | wg regulaminu i środków funduszu | nie więcej niż odpis podstawowy na pracownika |
| Składki ZUS | nie | nie |
Wczasy pod gruszą a podatek i składki
Świadczenia pieniężne i rzeczowe sfinansowane w całości z ZFŚS są zwolnione z podatku dochodowego do łącznej kwoty 1000 zł w roku podatkowym (art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT). Limit obejmuje wszystkie świadczenia z funduszu w danym roku, np. wczasy pod gruszą i bony świąteczne łącznie. Nadwyżkę ponad 1000 zł opodatkowuje się jak przychód ze stosunku pracy. Bony, talony i inne znaki uprawniające do wymiany na towary lub usługi nie są świadczeniami rzeczowymi w rozumieniu tego przepisu.
Świadczenia z ZFŚS przyznawane zgodnie z kryterium socjalnym nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Świadczenie urlopowe również nie podlega składkom (art. 3 ust. 6 ustawy o ZFŚS), ale nie korzysta ze zwolnienia z PIT z art. 21 ust. 1 pkt 67, bo nie pochodzi z funduszu. Wysokość dopłaty możesz oszacować w kalkulatorze wczasów pod gruszą.
Najczęstsze błędy przy wypłacie
Najwięcej problemów sprawia pomijanie kryterium socjalnego i traktowanie wczasów pod gruszą jak dodatku do pensji. Inspekcja pracy w razie wykrycia nieprawidłowości może skierować sprawę na drogę wykroczeniową, bo naruszenie przepisów o ZFŚS jest wykroczeniem z art. 12a ustawy.
- Wypłata wszystkim pracownikom w tej samej kwocie, bez analizy sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej.
- Wymaganie faktur za wypoczynek albo określonej liczby dni urlopu, gdy regulamin tego nie przewiduje.
- Mylenie dopłaty z funduszu ze świadczeniem urlopowym i stosowanie warunku 14 dni do ZFŚS.
- Przekraczanie limitu 1000 zł zwolnienia z PIT bez naliczenia podatku od nadwyżki.
Podsumowanie
Wczasy pod gruszą to dopłata do wypoczynku z ZFŚS, przyznawana według regulaminu funduszu i obowiązkowego kryterium socjalnego. Nie wymaga urlopu ani faktur, o ile regulamin tego nie przewiduje, i do 1000 zł rocznie jest zwolniona z PIT.
- Sprawdź, czy masz obowiązek tworzenia funduszu (50 etatów, 20–49 na wniosek związku).
- Uzależniaj wysokość dopłat od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika.
- Nie myl wczasów pod gruszą ze świadczeniem urlopowym, które wymaga 14 kolejnych dni urlopu.