Norma czasu pracy to ustawowa granica czasu pracy: 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu. Jej przekroczenie tworzy pracę w godzinach nadliczbowych, niezależnie od bilansu godzin w okresie rozliczeniowym.
Norma czasu pracy wyznacza ustawową granicę czasu, przez jaki pracownik może wykonywać pracę. Kodeks określa dwie: dobową, wynoszącą osiem godzin, oraz tygodniową, wynoszącą przeciętnie czterdzieści godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy.
Obie normy działają inaczej. Dobowa ma charakter sztywny i ocenia się ją każdego dnia, natomiast tygodniowa jest przeciętna, więc rozlicza się ją dopiero na koniec przyjętego okresu rozliczeniowego.
Ma to konsekwencję praktyczną w systemie podstawowym: przekroczenie ośmiu godzin w danym dniu tworzy godziny nadliczbowe niezależnie od tego, czy tydzień zamknie się w czterdziestu godzinach. Wyrównanie krótszym dniem nie usuwa tego skutku.
Odrębnie uregulowano system równoważny, w którym dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy nie więcej niż do dwunastu godzin. Przedłużenie wynikające z harmonogramu nie stanowi wtedy pracy nadliczbowej.
Stan prawny na 7 sierpnia 2026
| Norma | Wartość | Podstawa |
|---|---|---|
| Dobowa | 8 godzin | art. 129 § 1 k.p. |
| Tygodniowa | przeciętnie 40 godzin | art. 129 § 1 k.p. |
| Z nadgodzinami | przeciętnie 48 godzin | art. 131 § 1 k.p. |
| Przedłużony wymiar w systemie równoważnym | do 12 godzin | art. 135 § 1 k.p. |
| Przekroczenie normy | godziny nadliczbowe | art. 151 § 1 k.p. |
Pracownik w systemie podstawowym pracuje 10 godzin w środę i 6 godzin w piątek.
Bilans tygodnia: bez zmian — 40 godzin.
Środa: przekroczenie normy dobowej o 2 godziny → nadgodziny.
Wyrównanie krótszym dniem nie usuwa skutków przekroczenia normy dobowej. To odróżnia system podstawowy od równoważnego, w którym przedłużony wymiar wynika z harmonogramu.
Norma tygodniowa ma charakter przeciętny, więc rozlicza się ją dopiero na koniec okresu rozliczeniowego — inaczej niż normę dobową, ocenianą każdego dnia.
8 godzin na dobę oraz przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym.
Dobowa jest sztywna i ocenia się ją każdego dnia. Tygodniowa ma charakter przeciętny, więc rozlicza się ją na koniec okresu rozliczeniowego.
Nie w systemie podstawowym. Przekroczenie 8 godzin tworzy godziny nadliczbowe niezależnie od bilansu tygodnia.
Przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym, łącznie z godzinami nadliczbowymi.
Tak. Dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy nie więcej niż do 12 godzin, przy wyrównaniu w okresie rozliczeniowym.
Gdy praca jest wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy albo ponad przedłużony wymiar wynikający z systemu i rozkładu.
Norma to ustawowa granica dobowa i tygodniowa. Wymiar to liczba godzin do przepracowania w konkretnym okresie rozliczeniowym, obliczana według odrębnych reguł.
Szymon Mojsak
3/4 etatu to 30 godzin tygodniowo i średnio 6 godzin dziennie, pół etatu — 20 i 4 godziny. Sprawdź miesięczny wymiar każdego etatu w 2026 i 2027 roku.
Czytaj dalej →
Szymon Mojsak
Norma 7/35, dodatkowa przerwa, zakaz pracy w nocy i nadgodzin. Sprawdź, jak policzyć wymiar czasu pracy pracownika z orzeczeniem i ułożyć grafik bez naruszeń.
Czytaj dalej →
Szymon Mojsak
Normy 8/40, zakaz nocy i nadgodzin, przerwa 15 minut i dofinansowanie PFRON 575 zł. Co przysługuje pracownikowi z lekkim stopniem niepełnosprawności, a co nie.
Czytaj dalej →
Katarzyna Grzązek
W jednej szkole spotykają się trzy reżimy czasu pracy: Karta Nauczyciela dla pedagogów, Kodeks pracy i ustawa o pracownikach samorządowych dla sekretariatu, woźnych i kuchni, a w zespole z żłobkiem – jeszcze ustawa o opiece nad dziećmi do lat 3. Sprawdź, kogo ewidencjonować, czego nie wolno wymagać od nauczycieli i jak uporządkować obecności w placówce z kilkoma budynkami.
Czytaj dalej →
Sandra Nowak
Skrócony tydzień pracy nie likwiduje nadgodzin. Zobacz, kiedy powstają przy normie 35 godzin, jak je ewidencjonować i rozliczać, żeby spokojnie przejść kontrolę PIP.
Czytaj dalej →