Ageizm to dyskryminacja ze względu na wiek, czyli gorsze traktowanie osoby z powodu tego, ile ma lat — zarówno starszej, jak i bardzo młodej. W zatrudnieniu zakazują go art. 11³ i 18³a Kodeksu pracy, a pracownik, wobec którego naruszono zasadę równego traktowania, może żądać odszkodowania nie niższego niż minimalne wynagrodzenie.
Czym jest ageizm?
Ageizm to uprzedzenia i dyskryminacja ze względu na wiek. Pojęcie wprowadził w 1969 roku amerykański gerontolog Robert Butler, ale w prawie pracy liczy się jego skutek, a nie nazwa: wiek jest jedną z cech wymienionych w art. 18³a § 1 Kodeksu pracy, ze względu na które nie wolno gorzej traktować pracowników ani kandydatów do pracy. Ochrona działa w obie strony — dotyczy zarówno pięćdziesięciolatka pomijanego przy awansach, jak i dwudziestolatka, któremu płaci się mniej niż starszym kolegom za tę samą pracę.
Ageizm bywa bezpośredni, gdy decyzja wprost powołuje się na wiek, albo pośredni, gdy pozornie neutralne kryterium uderza w jedną grupę wiekową, np. wymóg ukończenia studiów w ostatnich pięciu latach. Częste przejawy to ogłoszenia adresowane do „młodego zespołu”, pomijanie starszych pracowników przy szkoleniach z nowych narzędzi, typowanie ich w pierwszej kolejności do zwolnień grupowych czy żarty z wieku tolerowane przez przełożonych.
Nie każde zróżnicowanie jest zakazane. Pracodawca może stosować kryterium stażu pracy przy wynagradzaniu i awansowaniu, a wymóg wiekowy jest dopuszczalny, gdy wiek jest rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym. W sporze to pracodawca musi wykazać, że kierował się obiektywnymi powodami.
Od 5 listopada 2026 roku przepisy o równym traktowaniu się zaostrzają: odszkodowanie z art. 18³d zastępuje zadośćuczynienie co najmniej w wysokości minimalnego wynagrodzenia, a przy wielokrotnym naruszeniu — co najmniej jego trzykrotności. Więcej przykładów i sposobów przeciwdziałania opisujemy w artykule Ageizm w pracy: czym jest, jak go rozpoznać i z nim walczyć.
Podstawa prawna
art. 11³Kodeks pracyJakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na wiek, jest niedopuszczalna.
Zobacz w ISAP
art. 18³a § 1Kodeks pracyPracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkoleń, w szczególności bez względu na wiek.
Zobacz w ISAP
art. 18³b § 1 i § 2 pkt 4Kodeks pracyRóżnicowanie sytuacji pracownika z powodu wieku narusza zasadę równego traktowania, chyba że pracodawca udowodni obiektywne powody; dopuszczalne jest m.in. stosowanie kryterium stażu pracy.
Zobacz w ISAP
art. 18³dKodeks pracyOsobie dyskryminowanej przysługuje odszkodowanie nie niższe niż minimalne wynagrodzenie; od 5 listopada 2026 r. — zadośćuczynienie w tej wysokości lub odszkodowanie, a przy wielokrotnym naruszeniu co najmniej trzykrotność minimalnego wynagrodzenia.
Zobacz w ISAP
Stan prawny na 24 września 2026
Ageizm w zatrudnieniu — najważniejsze zasady
Zagadnienie
Zasada
Podstawa
Kogo chroni
osoby w każdym wieku — starsze i młodsze
art. 18³a § 1 k.p.
Etapy zatrudnienia
rekrutacja, warunki pracy, awans, szkolenia, zwolnienie
co najmniej trzykrotność minimalnego wynagrodzenia
art. 18³d § 2 k.p.
Jak to wygląda w praktyce
Firma rekrutuje specjalistę ds. sprzedaży i w ogłoszeniu pisze: „dołącz do naszego młodego zespołu, szukamy osoby do 35 roku życia”.
Kryterium: wiek wskazany wprost.
Uzasadnienie: brak — wiek nie jest rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym na tym stanowisku.
Ryzyko: odrzucony kandydat w wieku 52 lat może żądać odszkodowania co najmniej 4806 zł.
Zasada równego traktowania obejmuje także kandydatów do pracy, nie tylko zatrudnionych. Bezpieczniej opisać w ogłoszeniu wymagane kompetencje i doświadczenie niż cechy zespołu.
Najczęściej zadawane pytania
Ageizm to dyskryminacja i uprzedzenia ze względu na wiek. W pracy przejawia się gorszym traktowaniem przy rekrutacji, awansie, wynagradzaniu, dostępie do szkoleń lub zwolnieniach tylko dlatego, że ktoś jest starszy albo młodszy od innych. Kodeks pracy zakazuje takiego różnicowania w art. 11³ i art. 18³a.
Nie. Przepisy chronią przed dyskryminacją ze względu na wiek niezależnie od tego, czy chodzi o osobę starszą, czy młodą. Dyskryminacją może być zarówno odrzucenie kandydata po pięćdziesiątce, jak i niższa pensja dla młodego pracownika wykonującego tę samą pracę co starsi koledzy.
Co do zasady nie. Wymóg wiekowy jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy wiek jest rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym albo wynika z przepisów, np. zakazu zatrudniania młodocianych przy pracach wzbronionych. Sformułowania typu „do 35 lat” czy „młody zespół” narażają pracodawcę na zarzut dyskryminacji.
Nie mniej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, czyli 4806 zł w 2026 roku. Górnej granicy nie ma. Od 5 listopada 2026 roku przepis przewiduje zadośćuczynienie co najmniej w tej wysokości lub odszkodowanie, a przy wielokrotnym naruszeniu zadośćuczynienie nie niższe niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia.
Pracownik lub kandydat musi uprawdopodobnić, że był traktowany gorzej i że mogło to mieć związek z wiekiem. Wtedy ciężar dowodu przechodzi na pracodawcę, który musi wykazać, że kierował się obiektywnymi powodami, np. kwalifikacjami lub wynikami pracy.
Nie. Art. 18³b § 2 pkt 4 Kodeksu pracy wprost dopuszcza stosowanie kryterium stażu pracy przy ustalaniu warunków zatrudnienia, wynagradzania, awansowania i dostępu do szkoleń, nawet jeśli w praktyce oznacza to odmienne traktowanie ze względu na wiek.
Warto przejrzeć ogłoszenia rekrutacyjne i usunąć z nich odniesienia do wieku, ustalić jawne kryteria awansu i premii, zapewnić wszystkim równy dostęp do szkoleń oraz reagować na żarty i komentarze dotyczące wieku. Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać dyskryminacji na podstawie art. 94 pkt 2b Kodeksu pracy.
Emerytura wcale nie musi oznaczać końca kariery! W obliczu zmian demograficznych praca seniorów staje się filarem naszej gospodarki. Już ponad 1,2 miliona emerytów w Polsce z powodzeniem łączy świadczenia z aktywnością zawodową. Zobacz, jak dorabiać w 2026 roku w pełni legalnie, jak skutecznie korzystać z ulgi PIT-0 i na co uważać, by ZUS nie zmniejszył lub nie zawiesił Twoich wypłat.
Dyskryminacja w pracy to poważne naruszenie praw pracowniczych, które negatywnie wpływa na atmosferę i efektywność całego zespołu. Zrozumienie jej rodzajów, obowiązków pracodawcy oraz różnic między nierównym traktowaniem a mobbingiem jest kluczem do budowy bezpiecznego i sprawiedliwego miejsca pracy. Poznaj najważniejsze przepisy oraz procedury, które pozwalają skutecznie eliminować te zjawiska z organizacji.
Czy wiek w CV decyduje o zaproszeniu na rozmowę kwalifikacyjną? Statystyki pokazują, że dojrzałe talenty wciąż zmagają się z niewidzialną barierą. Z naszego najnowszego artykułu dowiesz się, czym dokładnie jest ageizm w miejscu pracy, dlaczego zwalnianie pracownika z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego to poważny błąd prawny oraz jak globalni liderzy, tacy jak BMW czy BNP Paribas, przekuli różnorodność wiekową w realny wzrost produktywności. Odkryj, jak skutecznie wdrożyć zarządzanie wiekiem w swojej organizacji i zatrzymać unikalne know-how.
Katarzyna Grzązek
