Filar emerytalny to część systemu emerytalnego różniąca się sposobem gromadzenia środków. W Polsce funkcjonują trzy filary: obowiązkowy ZUS, dobrowolne OFE oraz dobrowolne oszczędzanie w formie IKE, IKZE, PPE i PPK.
Czym jest filar emerytalny?
Polski system emerytalny opiera się na trzech filarach różniących się obowiązkowością i sposobem gromadzenia środków. Podział ma znaczenie praktyczne dla działów kadr, ponieważ część obowiązków spoczywa bezpośrednio na pracodawcy.
Pierwszy filar jest obowiązkowy — składki emerytalne trafiają do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a pracodawca jako płatnik odprowadza zarówno część finansowaną przez siebie, jak i potrąconą pracownikowi.
Drugi filar to Otwarte Fundusze Emerytalne, w których uczestnictwo od 2014 roku jest dobrowolne. Zgromadzone środki są stopniowo przenoszone na subkonto w ZUS przed osiągnięciem wieku emerytalnego i wypłacane razem ze świadczeniem z pierwszego filaru.
Trzeci filar obejmuje dobrowolne formy oszczędzania: indywidualne konta emerytalne i konta zabezpieczenia emerytalnego oraz programy prowadzone z udziałem pracodawcy — pracownicze programy emerytalne i pracownicze plany kapitałowe. W przypadku PPK zapis następuje automatycznie dla osób w wieku od osiemnastu do pięćdziesięciu pięciu lat, a rezygnacja wymaga odrębnej deklaracji.
Podstawa prawna
- struktura trzech filarów System emerytalny w Polsce I filar to obowiązkowe składki trafiające do ZUS, II filar to Otwarte Fundusze Emerytalne z dobrowolnym uczestnictwem od 2014 r., III filar obejmuje dobrowolne formy oszczędzania: IKE, IKZE, PPE i PPK. Zobacz pełny przepis
- automatyczny zapis Ustawa o pracowniczych planach kapitałowych Pracodawca zapisuje do PPK pracowników w wieku od 18 do 55 lat podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, o ile nie zrezygnowali z wpłat. Zobacz pełny przepis
- art. 94 pkt 5 Kodeks pracy Pracodawca terminowo i prawidłowo wypłaca wynagrodzenie, co obejmuje odprowadzenie należnych składek. Zobacz w ISAP
Stan prawny na 6 sierpnia 2026
Filary systemu emerytalnego
| Filar | Charakter | Formy |
|---|---|---|
| I filar | obowiązkowy | składki do ZUS |
| II filar | dobrowolny od 2014 r. | OFE, środki przenoszone na subkonto ZUS |
| III filar — indywidualny | dobrowolny | IKE, IKZE, OIPE |
| III filar — z pracodawcą | dobrowolny dla pracownika | PPE, PPK |
| PPK — zapis | automatyczny dla osób 18–55 lat | możliwa rezygnacja |
Jak to wygląda w praktyce
Pracownik w wieku 30 lat rozpoczyna pracę i nie składa żadnych oświadczeń.
I filar: składki do ZUS — obowiązkowe.
PPK: zapis automatyczny, bo mieści się w przedziale 18–55 lat.
Rezygnacja z PPK: możliwa, wymaga odrębnej deklaracji.
Automatyzm zapisu do PPK bywa zaskoczeniem dla pracowników. Bez złożenia deklaracji o rezygnacji wpłaty naliczane są domyślnie, a rezygnację trzeba ponawiać co kilka lat.
II filar od 2014 roku jest dobrowolny. Środki zgromadzone w OFE są stopniowo przenoszone na subkonto w ZUS przed osiągnięciem wieku emerytalnego.
Najczęściej zadawane pytania
Trzy. Pierwszy to obowiązkowe składki do ZUS, drugi to dobrowolne OFE, a trzeci obejmuje dobrowolne formy oszczędzania: IKE, IKZE, PPE i PPK.
Nie, od 2014 roku jest dobrowolne. Środki z OFE są stopniowo przenoszone na subkonto w ZUS przed osiągnięciem wieku emerytalnego.
Tak, dla pracowników w wieku od 18 do 55 lat podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Rezygnacja wymaga złożenia odrębnej deklaracji.
Oba należą do trzeciego filaru i są indywidualne, ale różnią się konstrukcją korzyści podatkowych oraz limitami wpłat określanymi corocznie.
Zawarcie umowy o zarządzanie i prowadzenie PPK, automatyczny zapis uprawnionych pracowników oraz naliczanie i przekazywanie wpłat finansowanych przez obie strony.
Nie. Deklarację rezygnacji trzeba ponawiać, ponieważ pracodawca dokonuje cyklicznego ponownego zapisu osób, które wcześniej zrezygnowały z wpłat.
Obowiązkowo tylko na pierwszy filar. Wpłaty do PPK finansuje wraz z pracownikiem, a pozostałe formy trzeciego filaru zależą od decyzji zatrudnionego.