Układ zbiorowy pracy (UZP)

W skrócie

Układ zbiorowy pracy to porozumienie zawierane między pracodawcą a stroną związkową, określające warunki, jakim powinna odpowiadać treść stosunku pracy. Jest źródłem prawa pracy i nie może zawierać postanowień mniej korzystnych niż przepisy ustawowe.

Czym jest układ zbiorowy pracy (UZP)?

Układ zbiorowy pracy to porozumienie zawierane między pracodawcą albo organizacją pracodawców a zakładową lub ponadzakładową organizacją związkową. Kodeks pracy zalicza go do źródeł prawa pracy, obok ustaw i regulaminów.

Treść układu obejmuje dwa elementy: warunki, jakim powinna odpowiadać treść stosunku pracy, oraz wzajemne zobowiązania stron, w tym dotyczące stosowania układu i przestrzegania jego postanowień.

Zakres podmiotowy jest szeroki. Układ zawiera się dla wszystkich pracowników zatrudnionych przez pracodawców objętych jego postanowieniami, chyba że strony postanowią w nim inaczej.

Obowiązuje przy tym granica jednokierunkowa. Układ może przewidywać warunki korzystniejsze niż przepisy ustawowe i wtedy staje się źródłem uprawnień pracowniczych, ale postanowienia mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne.

Podstawa prawna

  • art. 9 § 1 Kodeks pracy Źródłami prawa pracy są także układy zbiorowe pracy i inne oparte na ustawie porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Zobacz pełny przepis
  • art. 239 § 1 Kodeks pracy Układ zawiera się dla wszystkich pracowników zatrudnionych przez pracodawców objętych jego postanowieniami, chyba że strony w układzie postanowią inaczej. Zobacz pełny przepis
  • art. 240 § 1 Kodeks pracy Układ określa warunki, jakim powinna odpowiadać treść stosunku pracy, oraz wzajemne zobowiązania stron, w tym dotyczące stosowania układu i przestrzegania jego postanowień. Zobacz pełny przepis
  • art. 240 § 3 Kodeks pracy Układ nie może naruszać praw osób trzecich. Zobacz pełny przepis
  • art. 18 § 1 Kodeks pracy Postanowienia umów o pracę nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy, do których zalicza się także układy zbiorowe. Zobacz w ISAP

Stan prawny na 7 sierpnia 2026

Układ zbiorowy pracy

ZagadnienieZasadaPodstawa
Status prawnyźródło prawa pracyart. 9 § 1 k.p.
Zakres podmiotowywszyscy pracownicy objętych pracodawcówart. 239 § 1 k.p.
Treśćwarunki stosunku pracy i zobowiązania stronart. 240 § 1 k.p.
Granicanie może naruszać praw osób trzecichart. 240 § 3 k.p.
Relacja do ustawynie mniej korzystnie dla pracownikaart. 18 § 1 k.p.
Typowe zastosowaniewynagrodzenia, czas pracy, świadczeniaart. 240 § 1 k.p.

Jak to wygląda w praktyce

Układ zbiorowy przewiduje dodatek stażowy i wyższą odprawę emerytalną niż kodeksowa.

Status: postanowienia korzystniejsze — dopuszczalne.

Skutek: stają się źródłem uprawnień pracowników.

Odwrotny kierunek: postanowienia mniej korzystne — nieważne.

Zasada działa jednokierunkowo. Układ może poprawiać sytuację pracowników wobec przepisów ustawowych, ale nie może jej pogarszać.

Układ obejmuje z zasady wszystkich pracowników zatrudnionych przez objętych nim pracodawców, chyba że strony postanowią w nim inaczej.

Najczęściej zadawane pytania

Tak. Kodeks zalicza układy zbiorowe pracy do źródeł prawa pracy określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy.

Wszystkich pracowników zatrudnionych przez pracodawców objętych jego postanowieniami, chyba że strony postanowią w układzie inaczej.

Warunki, jakim powinna odpowiadać treść stosunku pracy, oraz wzajemne zobowiązania stron dotyczące stosowania i przestrzegania jego postanowień.

Nie. Postanowienia mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne — układ może jedynie poprawiać jego sytuację.

Nie. Kodeks wprost stanowi, że układ nie może naruszać praw osób trzecich.

Zasady wynagradzania, dodatki i świadczenia, organizację czasu pracy oraz uprawnienia wykraczające poza minimum ustawowe.

Trybem powstania. Układ jest porozumieniem ze stroną związkową, a regulamin ustala pracodawca — oba są jednak źródłami prawa pracy.

Powiązane pojęcia

Przejdź do pełnej listy pojęć