Główne obowiązki pracownika to wykonywanie pracy sumiennie i starannie oraz stosowanie się do poleceń przełożonych dotyczących pracy, o ile nie są sprzeczne z prawem lub umową. Kodeks wymienia dodatkowo sześć obowiązków szczegółowych, w tym przestrzeganie czasu pracy i dbałość o mienie pracodawcy.
Kodeks pracy buduje obowiązki pracownika dwustopniowo. Pierwszy poziom to klauzula ogólna: praca ma być wykonywana sumiennie i starannie, a polecenia przełożonych respektowane, o ile dotyczą pracy i nie są sprzeczne z przepisami ani umową.
Drugi poziom to sześć obowiązków wymienionych wprost. Obejmują przestrzeganie czasu pracy, regulaminu i porządku w zakładzie, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przeciwpożarowych, dbałość o dobro zakładu i ochronę jego mienia wraz z zachowaniem tajemnicy, przestrzeganie tajemnicy wynikającej z odrębnych przepisów oraz zasad współżycia społecznego.
Podział ma znaczenie praktyczne. Naruszenie obowiązku podstawowego przy winie umyślnej lub rażącym niedbalstwie, zagrażające interesom pracodawcy, otwiera drogę do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Drobniejsze uchybienia mieszczą się w odpowiedzialności porządkowej, czyli upomnieniu, naganie lub karze pieniężnej.
Zakres obowiązków może być doprecyzowany w umowie, zakresie czynności czy regulaminie pracy, ale zawsze w granicach rodzaju umówionej pracy. Polecenie wykraczające poza ten rodzaj wymaga zmiany warunków umowy, a nie samego polecenia służbowego.
Stan prawny na 3 sierpnia 2026
| Obowiązek | Zakres | Podstawa |
|---|---|---|
| Sumienne i staranne wykonywanie pracy | obowiązek podstawowy | art. 100 § 1 k.p. |
| Stosowanie się do poleceń | o ile zgodne z prawem i umową | art. 100 § 1 k.p. |
| Przestrzeganie czasu pracy | obecność i wymiar | art. 100 § 2 pkt 1 k.p. |
| Przestrzeganie regulaminu i porządku | organizacja pracy | art. 100 § 2 pkt 2 k.p. |
| Przepisy BHP i przeciwpożarowe | bezpieczeństwo | art. 100 § 2 pkt 3 k.p. |
| Dbałość o mienie i tajemnica | ochrona interesów pracodawcy | art. 100 § 2 pkt 4 k.p. |
| Zasady współżycia społecznego | relacje w zespole | art. 100 § 2 pkt 6 k.p. |
Przełożony poleca pracownikowi wykonanie zadania spoza zakresu obowiązków, ale mieszczącego się w rodzaju umówionej pracy.
Ocena: polecenie wiążące — dotyczy pracy i nie jest sprzeczne z prawem ani umową.
Gdyby polecenie łamało przepisy BHP: pracownik ma prawo odmówić.
Granicę wyznacza art. 100 § 1: obowiązek posłuszeństwa dotyczy poleceń zgodnych z prawem i umową o pracę. Polecenie sprzeczne z przepisami nie tworzy obowiązku wykonania.
Naruszenie obowiązku podstawowego może skutkować karą porządkową, a przy winie umyślnej lub rażącym niedbalstwie zagrażającym interesom pracodawcy — rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia.
Wykonywanie pracy sumiennie i starannie oraz stosowanie się do poleceń przełożonych dotyczących pracy, o ile nie są sprzeczne z przepisami prawa ani umową o pracę.
Tak, jeżeli polecenie jest sprzeczne z przepisami prawa albo z umową o pracę. Obowiązek posłuszeństwa dotyczy wyłącznie poleceń zgodnych z prawem i dotyczących pracy.
Przestrzeganie czasu pracy, regulaminu i porządku, przepisów BHP i przeciwpożarowych, dbałość o mienie i tajemnicę pracodawcy oraz przestrzeganie zasad współżycia społecznego.
Kara porządkowa — upomnienie, nagana lub kara pieniężna. Przy ciężkim naruszeniu obowiązków podstawowych możliwe jest rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Umowa określa rodzaj pracy, a szczegółowy zakres czynności można doprecyzować odrębnym dokumentem. Nie może on jednak wykraczać poza rodzaj umówionej pracy.
Tylko w granicach rodzaju umówionej pracy. Trwałe powierzenie zadań innego rodzaju wymaga zmiany warunków umowy — porozumienia albo wypowiedzenia zmieniającego.
Obowiązkiem lojalności obejmującym ochronę mienia pracodawcy, zachowanie tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić go na szkodę, oraz powstrzymanie się od działań na jego niekorzyść.
Sandra Nowak
Umowa zlecenie to jedno z najpopularniejszych sposobów zatrudnienia, szczególnie wśród studentów, którzy szukają elastycznego sposobu na łączenie nauki z pracą.
Czytaj dalej →
Sandra Nowak
Bezpieczeństwo i Higiena Pracy może wydawać się tematem mało ekscytującym, ale jego znaczenie jest fundamentalne dla każdej organizacji. Poznaj 10 prostych zasad, które ułatwiają dbanie o aspekty BHP.
Czytaj dalej →