Ubytek kadr to zmniejszanie stanu zatrudnienia bez uzupełniania wakatów — przez odejścia, emerytury i wygaśnięcia umów. Różni się od rotacji tym, że nie zakłada zastąpienia odchodzących pracowników.
Czym jest ubytek kadr (staff attrition)?
Ubytek kadr oznacza zmniejszanie stanu zatrudnienia następujące bez uzupełniania powstających wakatów. Źródłem są odejścia pracowników, przejścia na emeryturę oraz wygaśnięcia umów terminowych.
Od rotacji odróżnia go skutek dla stanu zatrudnienia. Rotacja zakłada zastąpienie odchodzącego pracownika, więc nie zmienia obsady, natomiast ubytek kadr prowadzi do jej stopniowego zmniejszania.
Podejście bywa stosowane świadomie jako łagodniejsza alternatywa wobec zwolnień. Nie wymaga wskazywania przyczyn ani wypłaty odpraw z tytułu zwolnień z przyczyn niedotyczących pracowników.
Ryzyko polega na przeniesieniu zadań na pozostałych pracowników. Bez równoległej weryfikacji zakresu obowiązków rośnie udział nadgodzin, których roczny limit wynosi sto pięćdziesiąt godzin, a koszt godziny nadliczbowej przewyższa zwykłą o pięćdziesiąt albo sto procent.
Podstawa prawna
- art. 30 § 1 Kodeks pracy Umowa o pracę rozwiązuje się na mocy porozumienia stron, za wypowiedzeniem, bez wypowiedzenia albo z upływem czasu, na który była zawarta. Zobacz w ISAP
- art. 92¹ § 1 Kodeks pracy Przy ustaniu stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Zobacz w ISAP
- art. 94 pkt 9a Kodeks pracy Dokumentacja pracownicza dostarcza danych o strukturze odejść i przyczynach ustania stosunku pracy. Zobacz w ISAP
- art. 151 § 3 Kodeks pracy Zmniejszanie obsady bez uzupełniania wakatów zwiększa udział nadgodzin, ograniczony limitem 150 godzin rocznie. Zobacz w ISAP
Stan prawny na 7 sierpnia 2026
Ubytek kadr a rotacja
| Cecha | Ubytek kadr | Rotacja |
|---|---|---|
| Uzupełnianie wakatu | brak | zastąpienie odchodzącego |
| Skutek dla stanu zatrudnienia | spadek | bez zmiany |
| Typowe przyczyny | emerytury, wygaśnięcia umów | odejścia dobrowolne |
| Charakter | często planowany | zwykle niezamierzony |
| Ryzyko | wzrost nadgodzin | koszt rekrutacji |
Jak to wygląda w praktyce
Firma nie uzupełnia wakatów po odejściach, licząc na oszczędność.
Po pół roku: obsada mniejsza o 4 osoby.
Udział nadgodzin: wzrost do 16%.
Prognoza: limit 150 godzin wyczerpany przed końcem roku.
Ubytek kadr bez zmiany zakresu zadań przenosi pracę na pozostałych, a godzina nadliczbowa kosztuje o 50% lub 100% więcej niż zwykła.
Dlatego ograniczanie zatrudnienia tą drogą wymaga równoległej weryfikacji zakresu zadań — inaczej oszczędność etatowa jest pozorna.
Najczęściej zadawane pytania
Brakiem uzupełniania wakatu. Rotacja zakłada zastąpienie odchodzącego pracownika, ubytek prowadzi do zmniejszenia stanu zatrudnienia.
Odejścia pracowników, przejścia na emeryturę oraz wygaśnięcia umów zawartych na czas określony.
Bo nie wymaga wskazywania przyczyn wypowiedzenia ani wypłaty odpraw z tytułu zwolnień z przyczyn niedotyczących pracowników.
Przeniesienie zadań na pozostałych pracowników i wzrost udziału nadgodzin, których roczny limit wynosi 150 godzin na osobę.
Tylko przy równoległej weryfikacji zakresu zadań. Bez niej oszczędność etatowa jest pozorna, bo pracę wykonuje się drożej w nadgodzinach.
Zestawiając stan zatrudnienia w etatach przeliczeniowych z udziałem nadgodzin i czasem obsadzania wakatów w danym obszarze.
Tak. Odprawa emerytalno-rentowa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia przysługuje jednorazowo, niezależnie od przyczyn ubytku obsady.