Management by Objectives (Zarządzanie przez cele)

W skrócie

Zarządzanie przez cele to metoda, w której przełożony i pracownik wspólnie ustalają mierzalne cele na dany okres, a ocena opiera się na stopniu ich realizacji. W praktyce kadrowej bywa podstawą premii, co wymaga obiektywnych i jednakowo stosowanych kryteriów.

Czym jest zarządzanie przez cele?

Zarządzanie przez cele opiera się na założeniu, że pracownik działa skuteczniej, gdy zna oczekiwany rezultat i ma wpływ na jego ustalenie. Przełożony i pracownik uzgadniają cele na dany okres, a ocena odnosi się do stopnia ich realizacji, nie do sposobu wykonania.

Metoda dobrze sprawdza się tam, gdzie efekt da się jednoznacznie opisać. Traci skuteczność przy pracy, której rezultat zależy od czynników poza kontrolą pracownika albo której jakości nie da się ująć jednym miernikiem.

Podstawowym ryzykiem jest wypaczenie zachowań przez źle dobrany wskaźnik. Cel oparty wyłącznie na liczbie zwykle podnosi tę liczbę kosztem jakości, dlatego mierniki ilościowe warto równoważyć jakościowymi.

Gdy cele stanowią podstawę premii, wchodzą w obszar regulowany. Kryteria muszą być obiektywne, ustalone z góry i stosowane jednakowo wobec osób wykonujących pracę o tej samej wartości — inaczej pojawia się ryzyko zarzutu nierównego traktowania w wynagradzaniu.

Podstawa prawna

  • art. 78 § 1 Kodeks pracy Wynagrodzenie powinno odpowiadać rodzajowi pracy i kwalifikacjom oraz uwzględniać ilość i jakość świadczonej pracy — cele bywają narzędziem ich pomiaru. Zobacz w ISAP
  • art. 18³c § 1 Kodeks pracy Pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości, co obejmuje także premie oparte na celach. Zobacz w ISAP
  • art. 100 § 1 Kodeks pracy Pracownik wykonuje pracę sumiennie i starannie oraz stosuje się do poleceń dotyczących pracy — cele nie zastępują tego obowiązku. Zobacz w ISAP
  • art. 94 pkt 2 Kodeks pracy Pracodawca organizuje pracę w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy oraz osiąganie wysokiej wydajności i należytej jakości. Zobacz pełny przepis

Stan prawny na 6 sierpnia 2026

Zarządzanie przez cele — elementy

EtapNa czym polegaRyzyko
Ustalenie celówwspólnie z pracownikiemcele nierealne lub narzucone
Mierzalnośćjasne kryterium realizacjimiernik zastępczy zamiast efektu
Okres rozliczeniowyzwykle kwartał lub rokzbyt długi horyzont osłabia wpływ
Ocena realizacjiporównanie z ustalonym poziomemocena uznaniowa
Powiązanie z premiąopcjonalnewymaga obiektywnych kryteriów

Jak to wygląda w praktyce

Premia zależy wyłącznie od liczby pozyskanych klientów.

Efekt zamierzony: wzrost sprzedaży.

Efekt uboczny: pozyskiwanie klientów o niskiej rentowności lub szybko odchodzących.

Cel oparty na jednym mierniku ilościowym zwykle wypacza zachowania. Zabezpieczeniem jest dołożenie kryterium jakościowego — na przykład utrzymania klienta przez określony czas.

Cele stanowiące podstawę premii podlegają zasadzie równego traktowania. Kryteria muszą być obiektywne, znane z góry i jednakowo stosowane wobec osób wykonujących pracę o tej samej wartości.

Najczęściej zadawane pytania

Na wspólnym ustaleniu mierzalnych celów na dany okres i ocenie opartej na stopniu ich realizacji, a nie na sposobie wykonania pracy.

Gdy rezultat zależy od czynników poza kontrolą pracownika albo gdy jakości pracy nie da się ująć jednym miernikiem. Wtedy cele wypaczają zachowania.

Tak, o ile kryteria są obiektywne, znane z góry i stosowane jednakowo wobec osób wykonujących pracę o tej samej wartości.

Równoważąc mierniki ilościowe jakościowymi. Cel oparty wyłącznie na liczbie zwykle podnosi tę liczbę kosztem jakości albo trwałości efektu.

Metoda zakłada wspólne ustalenie, ale ostatecznie zakres zadań mieści się w poleceniach dotyczących pracy. Narzucone i nierealne cele osłabiają jednak skuteczność metody.

Na tyle krótki, by pracownik odczuwał wpływ swoich działań — zwykle kwartał. Cele roczne bez punktów kontrolnych tracą funkcję kierunkującą.

Samo w sobie zwykle nie. Wypowiedzenie wymaga konkretnej i rzeczywistej przyczyny, a niezrealizowanie celu zależnego od czynników zewnętrznych bywa uznawane za niewystarczające.

Powiązane pojęcia

Przejdź do pełnej listy pojęć