Kodeks pracy przewiduje kilkanaście rodzajów urlopów i zwolnień od pracy, które różnią się wymiarem, celem i tym, czy pracownik zachowuje za ten czas wynagrodzenie. Poza urlopem wypoczynkowym są to m.in. urlopy związane z rodzicielstwem, urlop opiekuńczy, zwolnienie z powodu siły wyższej, urlop szkoleniowy i urlop bezpłatny. Od 2023 roku katalog ten poszerzyły przepisy wdrażające unijną dyrektywę work-life balance, a w kolejnych latach zmieniono m.in. zasady wniosków, które składa się dziś w postaci papierowej lub elektronicznej.
W tym przewodniku zestawiamy wszystkie rodzaje urlopów pracowniczych obowiązujące w 2026 roku. Dla każdego podajemy podstawę prawną, wymiar, informację o wynagrodzeniu i najważniejsze warunki, a przy każdym odsyłamy do szczegółowego artykułu na naszym blogu.
W skrócie
W 2026 roku pracownikowi przysługują m.in.: urlop wypoczynkowy (20 lub 26 dni, w tym 4 dni na żądanie), urlop macierzyński (20–37 tygodni), rodzicielski (41 lub 43 tygodnie), ojcowski (2 tygodnie), wychowawczy (do 36 miesięcy), opiekuńczy (5 dni, bezpłatny), zwolnienie na dziecko do 14 lat (2 dni lub 16 godzin), zwolnienie z powodu siły wyższej (2 dni lub 16 godzin, 50% wynagrodzenia), zwolnienia okolicznościowe (1 lub 2 dni), urlop szkoleniowy i urlop bezpłatny.
Podstawa prawna
- art. 152–175 KP — urlop wypoczynkowy, urlop opiekuńczy i urlop bezpłatny
- art. 180–186⁸ KP — urlopy związane z rodzicielstwem
- art. 103¹–103⁶, art. 148¹ i art. 188 KP — urlop szkoleniowy, siła wyższa, opieka nad dzieckiem
- § 15 rozporządzenia w sprawie usprawiedliwiania nieobecności — zwolnienia okolicznościowe
Stan prawny na: 12 października 2026 r.
Urlop wypoczynkowy i urlop na żądanie
Urlop wypoczynkowy przysługuje każdemu pracownikowi corocznie, z zachowaniem wynagrodzenia. Wynosi 20 dni przy stażu krótszym niż 10 lat i 26 dni przy stażu co najmniej 10 lat (art. 154 KP). Od 2026 roku do stażu wliczają się także okresy działalności gospodarczej i zleceń ze składkami (art. 302¹). Z puli urlopu wypoczynkowego pracownik może wykorzystać do 4 dni na żądanie, zgłaszając je najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu (art. 167²).
Szczegóły opisujemy w artykułach o urlopie wypoczynkowym i urlopie na żądanie.
Urlopy związane z rodzicielstwem
| Urlop | Wymiar | Świadczenie | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Macierzyński | 20 tygodni (31–37 przy porodzie mnogim) | zasiłek 100% lub 81,5% | art. 180 KP |
| Uzupełniający macierzyński (wcześniaki, hospitalizacja) | do 15 lub 8 tygodni | zasiłek 100% | art. 180² KP |
| Rodzicielski | 41 tygodni (43 przy porodzie mnogim), w tym po 9 tygodni nieprzenoszalnych | zasiłek 70% lub 81,5% | art. 182¹a KP |
| Ojcowski | 2 tygodnie do 12. miesiąca życia dziecka | zasiłek 100% | art. 182³ KP |
| Wychowawczy | do 36 miesięcy, do końca roku 6. urodzin dziecka, po 1 miesiącu nieprzenoszalnym | bezpłatny | art. 186 KP |
Za czas urlopów macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia — świadczeniem jest zasiłek macierzyński z ubezpieczenia chorobowego. Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy (art. 186 § 1). Szczegóły w artykułach o urlopie macierzyńskim, urlopie rodzicielskim i urlopie dla rodziców wcześniaków.
Urlop opiekuńczy, opieka na dziecko i siła wyższa
Od 26 kwietnia 2023 roku pracownikom przysługują trzy uprawnienia związane z opieką i nagłymi sytuacjami rodzinnymi. Każde ma inną podstawę i inne zasady wynagradzania.
| Uprawnienie | Wymiar w roku | Wynagrodzenie | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Urlop opiekuńczy | 5 dni | bezpłatny | art. 173¹ KP |
| Zwolnienie na dziecko do 14 lat | 2 dni albo 16 godzin | 100% | art. 188 KP |
| Zwolnienie z powodu siły wyższej | 2 dni albo 16 godzin | 50% | art. 148¹ KP |
Urlop opiekuńczy przysługuje na osobistą opiekę lub wsparcie członka rodziny albo domownika wymagającego pomocy z poważnych względów medycznych. Zwolnienie z powodu siły wyższej dotyczy pilnych spraw rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, gdy niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika — wniosek można złożyć najpóźniej w dniu zwolnienia. Szczegóły w tekstach o urlopie opiekuńczym, opiece na dziecko i sile wyższej.
Zwolnienia okolicznościowe
Zwolnienia okolicznościowe, potocznie nazywane urlopem okolicznościowym, wynikają z § 15 rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy. Pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownika z zachowaniem wynagrodzenia na 2 dni w razie jego ślubu, urodzenia się jego dziecka albo zgonu i pogrzebu małżonka, dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy, oraz na 1 dzień w razie ślubu dziecka albo zgonu i pogrzebu siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka lub innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika albo pod jego bezpośrednią opieką.
Zasady opisujemy w artykule o urlopie okolicznościowym, a formularz udostępniamy jako wzór wniosku o urlop okolicznościowy.
Urlop szkoleniowy i urlop bezpłatny
Urlop szkoleniowy przysługuje pracownikowi, który podnosi kwalifikacje z inicjatywy pracodawcy lub za jego zgodą, w wymiarze 6 dni przed egzaminem eksternistycznym, maturalnym lub zawodowym oraz 21 dni w ostatnim roku studiów (art. 103² KP). Za czas urlopu szkoleniowego pracownik zachowuje wynagrodzenie. Zasady opisujemy w tekście o urlopie szkoleniowym.
Urlop bezpłatny pracodawca może, ale nie musi, udzielić na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 174 § 1 KP). Okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (§ 2), a przy urlopie dłuższym niż 3 miesiące strony mogą przewidzieć możliwość odwołania pracownika z ważnych przyczyn. Formularz udostępniamy jako wzór wniosku o urlop bezpłatny.
Jak ewidencjonować różne rodzaje urlopów?
Każdy rodzaj urlopu i zwolnienia trzeba wykazać w ewidencji czasu pracy z oznaczeniem jego rodzaju i wymiaru, bo od tego zależy rozliczenie wynagrodzenia, wymiar czasu pracy i informacje w świadectwie pracy. Rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej wymaga ewidencjonowania rodzaju i wymiaru zwolnień od pracy oraz innych usprawiedliwionych nieobecności, a wnioski o urlopy rodzicielskie, opiekuńczy czy zwolnienie z art. 188 i art. 148¹ KP są częścią dokumentacji pracownika.
Przy wielu rodzajach nieobecności ręczne śledzenie limitów jest podatne na błędy. W RCPonline osobne pule obejmują m.in. urlop wypoczynkowy, urlop na żądanie, opiekę na dziecko z art. 188 KP, zwolnienie z powodu siły wyższej i urlop szkoleniowy, a wnioski pracownicy składają w elektronicznych wnioskach urlopowych.
Podsumowanie
Katalog urlopów w 2026 roku obejmuje urlop wypoczynkowy z 4 dniami na żądanie, urlopy związane z rodzicielstwem, urlop opiekuńczy, zwolnienia na dziecko i z powodu siły wyższej, zwolnienia okolicznościowe, urlop szkoleniowy i urlop bezpłatny. Różnią się wymiarem i tym, kto płaci za czas nieobecności.
- Płatne przez pracodawcę: urlop wypoczynkowy, zwolnienie z art. 188 (100%), siła wyższa (50%), zwolnienia okolicznościowe, urlop szkoleniowy.
- Zasiłek z ubezpieczenia: urlop macierzyński, rodzicielski, ojcowski.
- Bezpłatne: urlop opiekuńczy, wychowawczy i bezpłatny — przy czym tylko urlop bezpłatny nie wlicza się do stażu.