Honorowemu dawcy krwi przysługuje zwolnienie od pracy w dniu, w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a za czas tego zwolnienia zachowuje on prawo do wynagrodzenia. Wynika to z art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi i z rozporządzenia w sprawie usprawiedliwiania nieobecności w pracy, a podstawą usprawiedliwienia jest zaświadczenie z regionalnego centrum krwiodawstwa. Dla działu kadr to dwa dni płatnej, usprawiedliwionej nieobecności, które trzeba prawidłowo oznaczyć w ewidencji czasu pracy.
W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego krwiodawstwo jest ważne i jak przebiega oddawanie krwi, a także kto nie może zostać dawcą. Następnie omawiamy zasady zwolnienia od pracy dla honorowych dawców krwi oraz pozostałe przywileje honorowych i zasłużonych honorowych dawców krwi.
W skrócie
Honorowy dawca krwi ma prawo do zwolnienia od pracy w dniu oddania krwi i w dniu następnym, a także na czas okresowych badań dawcy (art. 9 ust. 1 ustawy o publicznej służbie krwi). Za czas zwolnienia zachowuje prawo do wynagrodzenia, a nieobecność usprawiedliwia zaświadczeniem z centrum krwiodawstwa. Dawcy przysługuje też posiłek regeneracyjny, zwrot kosztów przejazdu i odliczenie w PIT — 130 zł za litr oddanej krwi.
Podstawa prawna
- art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi — zwolnienie od pracy w dniu donacji i następnym, zwrot zarobku i kosztów przejazdu, posiłek regeneracyjny, zaświadczenie
- § 12 i § 16 rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy — obowiązek zwolnienia krwiodawcy i prawo do wynagrodzenia
- art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. c ustawy o PIT — odliczenie darowizny na cele krwiodawstwa
Stan prawny na: 29 września 2026 r.
Dlaczego oddawanie krwi jest ważne.
Jednostka oddanej krwi w centrum krwi jest ważne z kilku kluczowych powodów, które mają istotne znaczenie dla społeczności oraz dla każdego z nas jako jednostek. Poniżej przedstawiam główne argumenty, które podkreślają wagę tego czynu:
Ratowanie życia: Pierwszym i najbardziej oczywistym powodem jest fakt, że jednostka oddanej krwi może dosłownie ratować życie. Krew jest niezbędnym zasobem medycznym w przypadku wypadków, operacji chirurgicznych, leczenia chorób nowotworowych, a także wielu innych stanów nagłych. Brak wystarczającej ilości krwi może prowadzić do tragicznych konsekwencji dla pacjentów, dlatego regularne krwiodawstwo jest kluczowe dla utrzymania zapasów krwi na odpowiednim poziomie.
Zaspokajanie zapotrzebowania: Szpitale i ośrodki medyczne potrzebują stałego dostępu do grupy krwi, aby zapewnić odpowiednią opiekę pacjentom. Zaspokojenie tego zapotrzebowania wymaga zaangażowania ze strony społeczeństwa w regularne oddawanie krwi. Bez odpowiedniego wsparcia ze strony krwiodawców, opieka medyczna może być poważnie zagrożona.
Wsparcie dla osób chorych: Celem krwiodawstwa jest nieocenione wsparcie dla osób borykających się z różnymi chorobami, takimi jak choroby krwi, nowotwory czy zaburzenia krzepnięcia. Dla wielu pacjentów regularne transfuzje krwi są niezbędne do przeżycia lub poprawy jakości życia. Dlatego oddawanie krwi może być aktem altruizmu, który ma bezpośredni i pozytywny wpływ na życie innych osób.
Zapewnienie ciągłości opieki medycznej: Celem krwiodawstwa jest zapewnienie ciągłości opieki medycznej, szczególnie w przypadku katastrof naturalnych, wypadków masowych lub innych nagłych sytuacji. W takich sytuacjach, zapas krwi może być kluczowy dla szybkiego udzielenia pomocy medycznej poszkodowanym, dlatego ważne jest, aby stale podtrzymywać dostępność krwi poprzez regularne krwiodawstwo.
Wspólnota i solidarność: Jednostka oddanej krwi to również wyraz wspólnoty i solidarności. To działanie, które łączy ludzi bez względu na różnice, jednocząc ich w celu wspólnego dobra. Współuczestnictwo w krwiodawstwie może budować silne więzi społeczne, poczucie przynależności oraz odpowiedzialność względem innych członków społeczeństwa.
Wszystkie te powody podkreślają znaczenie oddawania krwi jako działania o ogromnym znaczeniu społecznym i humanitarnym. Celem krwiodawstwa jest fundamentalny element opieki zdrowotnej, który może uratować życie i poprawić jakość życia wielu osób, dlatego warto zachęcać jak najwięcej osób do aktywnego udziału w tej szlachetnej działalności.
Proces oddawania krwi
Proces oddawania krwi, zwany także donacją krwi, to procedura, w której zdrowy człowiek, zwany dawcą, dobrowolnie oddał krew celu pomocy innym pacjentom. Proces ten jest kluczowym elementem opieki zdrowotnej, ponieważ dostarcza niezbędnych środków do transfuzji krwi w przypadku różnych sytuacji medycznych, od wypadków po operacje chirurgiczne i leczenie przewlekłych chorób.
Oto ogólny opis procesu oddawania krwi:
Rejestracja i wstępna ocena: Dawca przystępuje do placówki medycznej, zwykle centrum krwi lub mobilnej jednostki krwiodawstwa, gdzie najpierw dokonuje się rejestracji. Przed przystąpieniem do donacji, dawca wypełnia formularz zdrowotny, który zawiera informacje dotyczące historii medycznej, stylu życia i ewentualnych zachowań ryzykownych.
Wywiad zdrowotny: Po zarejestrowaniu dawcy, przeprowadza się wywiad zdrowotny, w którym personel medyczny zadaje pytania dotyczące stanu zdrowia, historii medycznej, przyjmowanych leków, podróży oraz zachowań ryzykownych, które mogłyby wpłynąć na bezpieczeństwo krwi.
Badania podstawowe: Następnie dawca poddawany jest badaniom podstawowym, które obejmują pomiar ciśnienia krwi, puls, temperaturę ciała oraz pomiar poziomu hemoglobiny w krwi. Badania te mają na celu upewnienie się, że dawca jest w odpowiednim stanie zdrowia do oddania krwi.
Donacja krwi: Jeśli dawca spełnia wszystkie kryteria kwalifikacyjne i jest w odpowiednim stanie zdrowia, przystępuje się do właściwej donacji krwi. Proces ten zazwyczaj polega na pobraniu określonej ilości krwi, najczęściej około 450–500 ml, przy użyciu igły umieszczonej w żyłach łokciowych.
Odzyskiwanie: Po zakończeniu donacji, dawca, który oddał krew otrzymuje czas na odpoczynek i regenerację. Personel medyczny zapewnia opiekę w razie potrzeby oraz przekazuje wskazówki dotyczące prawidłowego pożywienia i nawadniania się.
Kontrola po donacji: Po oddaniu krwi, próbka krwi dawcy jest poddawana różnym badaniom laboratoryjnym, które obejmują testowanie krwi w kierunku zakażeń wirusowych takich jak wirusy HIV, HBV i HCV, a także inne badania, które mogą być konieczne zgodnie z wytycznymi lokalnych organizacji krwiodawstwa.
Komunikacja i dalsze kroki: Wyniki badań krwi są komunikowane dawcy, który może być poinformowany o swoim stanie zdrowia oraz ewentualnych zaleceniach dotyczących dalszej opieki medycznej. Dawca może również być zaproszony do ponownej donacji w przyszłości, jeśli spełni kryteria kwalifikacyjne.
Proces oddawania krwi jest starannie kontrolowany i monitorowany, aby zapewnić bezpieczeństwo krwi dla pacjentów odbiorców. Regularne oddawanie krwi przez dawców jest kluczowe dla utrzymania zapasów krwi na poziomie wystarczającym do zaspokojenia potrzeb medycznych społeczeństwa.
Kto nie może zostać dawcą krwi
Osoby, które nie mogą zostać dawcami krwi lub dawcami krwi allogenicznej, to osoby:
- Z poważnymi chorobami układu krążenia, nerwowego, pokarmowego, oddechowego, moczowo-płciowego, immunologicznego, metabolicznymi, układu krwiotwórczego, skórnymi, układowymi (np. kolagenozy), cukrzycą, nowotworami złośliwymi, oraz zakaźnymi chorobami, w tym HIV, kiłą, gorączką Q, toksoplazmozą, gruźlicą, rzeżączką, mononukleozą zakaźną, wirusem Zika, oraz innymi.
- Które miały kontakt z chorobami zakaźnymi, np. wirusem Zachodniego Nilu, dengi, chikungunya, a także z osobami chorymi na choroby przenoszone drogą krwi.
- Które poddały się różnym procedurom medycznym, takim jak badania endoskopowe, kontakt śluzówki z krwią, przetoczenie składników krwi, przeszczep tkanek lub komórek, zabiegi chirurgiczne, tatuaż lub przekłucie ciała, akupunktura, zabiegi kosmetyczne, oraz szczepienia, w zależności od rodzaju szczepionki.
- Które były lub są narażone na ryzyko zakażenia drogą przetoczenia krwi z powodu zachowań seksualnych, używania substancji psychoaktywnych, lub związanych z przymusowym pozbawieniem wolności.
- Które przechodziły ostrą chorobę, np. układu oddechowego, pokarmowego, moczowego, choroby skóry, alergie, lub stany zapalne.
- Które przebywały na obszarach endemicznych występowania chorób tropikalnych.
Te kryteria obejmują zarówno dyskwalifikacje stałe, jak i czasowe, oraz przeciwwskazania do pobrania krwi od dawców krwi allogenicznej.
Zasady dotyczące dni wolnych dla honorowych dawców krwi
Od 20 kwietnia 2023 roku honorowym dawcom krwi na stałe przysługuje zwolnienie od pracy w dniu oddania krwi i w dniu następnym. Podstawą jest art. 9 ust. 1 ustawy o publicznej służbie krwi w brzmieniu nadanym przez ustawę o Krajowej Sieci Onkologicznej (Dz.U. 2023 poz. 650), która zastąpiła wcześniejsze rozwiązania czasowe. Ta istotna zmiana w prawie wprowadziła trwałe i jednoznaczne uregulowania dotyczące dni wolnych dla osób, które regularnie oddają krew jako honorowi dawcy.
Zgodnie z przepisami, honorowym dawcom krwi przysługuje:
Dwa dni zwolnienia od pracy: Honorowym dawcom krwi przysługuje na stałe prawo do dwóch dni zwolnienia od pracy za oddanie krwi. Oznacza to, że pracownik, który odda krew, ma prawo do dwóch dni wolnych od pracy - w dniu oddania krwi oraz w dniu następnym. Ta zmiana stanowi istotny krok w uznaniu znaczenia oddawania krwi dla społeczności i zdrowia publicznego.
Zwrot utraconego zarobku: W trakcie dni wolnych honorowy dawca krwi ma prawo do zwrotu utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy. Oznacza to, że pracownik, który oddał krew trzymuje wynagrodzenie za dni zwolnienia, jak gdyby pracował normalnie. To ważne zabezpieczenie finansowe dla dawcy, aby nie ponosił strat z tytułu oddania krwi.
Zwrot kosztów przejazdu: Jeśli honorowy dawca krwi musi podróżować do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi w celu oddania krwi, ma prawo do zwrotu kosztów przejazdu na zasadach określonych w przepisach dotyczących diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju. Koszty przejazdu pokrywa jednostka organizacyjna publicznej służby krwi, co jest istotnym wsparciem dla dawców krwi ogólnopolskich.
Posiłek regeneracyjny: Dodatkowo, honorowym dawcom krwi przysługuje posiłek regeneracyjny w jednostce organizacyjnej publicznej służby krwi. Jest to ważny element dbałości o zdrowie dawcy oraz jego regenerację po oddaniu krwi.
Należy pamiętać, że dokumentem poświadczającym ww. uprawnienia jest zaświadczenie wydane przez regionalne centrum krwi, Wojskowe Centrum Krwi lub Centrum MSWiA.
Podsumowując, honorowym dawcom krwi przysługują stałe uprawnienia do dwóch dni zwolnienia od pracy za oddanie krwi, z możliwością zwrotu utraconego zarobku, kosztów przejazdu oraz posiłku regeneracyjnego. Te zasady są określone w art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi oraz w przepisach dotyczących prawa pracy i podróży służbowych. Dzięki tym uregulowaniom, honorowi dawcy krwi są właściwie zabezpieczeni i docenieni za swój bezinteresowny wkład w ratowanie życia innych osób.
Wartość i Przywileje Dla Oddających Krew (inne)
Krwiodawstwo to akt szczodrości i altruizmu, który ma ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego. Osoby oddające krew, zwłaszcza honorowi dawcy krwi (HDK) i zasłużeni honorowi dawcy krwi (ZHDK), są niezastąpionymi bohaterami, których ofiara ratuje życie tysiącom ludzi. Pomimo braku kwoty rekompensaty określonej przepisami, za swój czyn, krwiodawcy mogą cieszyć się różnymi przywilejami, jako wyrazem wdzięczności społeczeństwa i państwa za ich hojność i oddanie.
Korzyści dla Honorowych Dawców Krwi (HDK):
- Tytuł i Legitymacja HDK: Każdy, kto oddał krew pełną albo jej składniki, może otrzymać tytuł "Honorowego Dawcy Krwi" oraz legitymację, potwierdzającą jego zaszczytny status.
- Posiłek Regeneracyjny: Po oddaniu krwi pełnej lub jej składników, HDK mają prawo do bezpłatnego posiłku regeneracyjnego o wysokiej wartości kalorycznej, aby wspomóc ich regenerację organizmu.
- Zwolnienie od Pracy: Honorowym Dawcom Krwi przysługuje zwolnienie od pracy w dniu oddania krwi oraz w następnym dniu, wraz z zachowaniem pełnego wynagrodzenia. Pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa.
- Zwrot Kosztów Dojazdu: Kwoty rekompensaty dojazdu do najbliższego punktu poboru krwi są pokrywane przez jednostkę organizacyjną publicznej służby krwi.
- Ulga podatkowa: Honorowy dawca krwi może odliczyć od dochodu oddaną krew jako darowiznę na cele krwiodawstwa — w wysokości iloczynu kwoty rekompensaty (130 zł za litr) i liczby litrów oddanej krwi lub jej składników (art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. c ustawy o PIT), łącznie z innymi darowiznami do 6% dochodu.
- Bezpłatne Wyniki Badań Laboratoryjnych: HDK mogą uzyskać bezpłatnie wyniki badań laboratoryjnych, co pomaga w monitorowaniu ich stanu zdrowia.
Korzyści dla Zasłużonych Honorowych Dawców Krwi (ZHDK):
- Leki ze Zniżkami: ZHDK mają możliwość zakupu niektórych leków ze zniżkami lub nawet bezpłatnie, co stanowi ulgę w kosztach zdrowotnych.
- Szybszy Dostęp do Opieki Zdrowotnej: Posiadacze tytułu ZHDK mają prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz z usług farmaceutycznych.
- Zniżki w Komunikacji Miejskiej: ZHDK mogą otrzymać zniżki w komunikacji miejskiej, co ułatwia im podróżowanie i codzienne czynności.
- Zniżki w Schroniskach, Hotelach i Sklepach: ZHDK mogą korzystać z zniżek i ulg w różnych miejscach, takich jak schroniska, hotele, sklepy i punkty usługowe, co dodatkowo nagradza ich za ich hojność.
Krwiodawstwo to wyjątkowy sposób niesienia pomocy innym i ratowania życia. Dzięki tym korzyściom i przywilejom, społeczeństwo i państwo wyrażają wdzięczność dla wszystkich tych, którzy podejmują się tego szlachetnego czynu oddania krwi.
Podsumowanie
Dzięki oddawaniu krwi, dawcy mogą nie tylko dosłownie ratować życie, ale także cieszyć się pewnymi przywilejami i korzyściami, które są wyrazem uznania dla ich hojności i poświęcenie dawcy krwi oraz legitymacja potwierdzająca ten zaszczytny status są nie tylko symbolicznym wyrazem wdzięczności, ale także umożliwiają dawcom korzystanie z różnych przywilejów. Posiłek regeneracyjny oraz zwolnienie od pracy z zachowaniem pełnego wynagrodzenia to istotne wsparcie dla dawców, zapewniające im odpowiednią regenerację po oddaniu krwi. Dodatkowo, zwrot kosztów dojazdu oraz przysługująca ulga podatkowa są dodatkowymi korzyściami, które mają na celu docenić wkład dawców krwi ogólnopolskich w ratowanie życia innych. Dla zasłużonych honorowych dawców krwi, korzyści są jeszcze bardziej zróżnicowane i obejmują zniżki na leki, szybszy dostęp do opieki zdrowotnej, zniżki w komunikacji miejskiej oraz w różnych punktach usługowych. Te przywileje są wyrazem uznania dla tych, którzy oddają krew regularnie i stanowią dodatkowy bodziec zachęcający do kontynuowania tego szlachetnego działania. Warto podkreślić, że korzyści i przywileje dla oddających krew różnią się w zależności od kraju i lokalnych przepisów. Jednakże we wszystkich przypadkach, honorowi dawcy krwi są doceniani za swój bezinteresowny wkład w ratowanie życia i poprawę zdrowia innych osób. Dlatego warto zachęcać jak najwięcej osób do aktywnego udziału w krwiodawstwie, aby wspólnie tworzyć społeczeństwo oparte na wartościach solidarności i altruizmu.